Wiatr wymienia tu jako przykłady dzieł Kapitał Marksa, Klasę panującą Moski i Elitę władzy Millsa.

Funkcje ideologiczne spełnia też wiele innych dzieł – religijne i filozoficzne, literackie. Nieistotna jest tu ich klasyfikacja (która zresztą z czasem może się zmienić), ale zamiar, z jakim zostały napisane, czy to zamiar autora, czy też zamiar odczytany po latach.

Jedno z najbardziej znanych dzieł ideologicznych – Manifest komunistyczny – jest jednocześnie analizą socjologiczną pewnego etapu technicznego a zarazem społecznego rozwoju ludzkiego społeczeństwa.

Redakcja, w której mnie nie brakuje ;)
Publicystyka w internetowym wydaniu!

Otóż od 19 wieku mnie więcej nie powstała żadna wielka, globalna teoria społeczna tak znacząca i ważna aby warta była powielactwa. Prawdopodobnie to ukłon wobec mertonowskiej teorii średniego zasięgu, oraz twierdzeń antropologów kultury. Ogólnie twierdzą oni, że społeczeństwa nie można diagnozować i teoretyzować o nim na poziomie globalnym, gdyż muszą być rozpatrywane w oparciu o kontekst w jakim istnieją, oraz o sytuację w której funkcjonują, albo raczej, które moim zdaniem w danej chwili je kształtuje.

Ja jednak odważę się tutaj nie zgodzić. Owszem dogłębna analiza wymaga zagłębienia się w sytuacje geograficzne, kulturowe i społeczne. Jednak ogólne teoretyzowanie jest możliwe. Gdyż nie mówi się, a konkretniej to ja nie mówię, o danym zjawisku, które jest kształtowane i co je kształtuje na danym podłożu. To raczej hipotetyzowanie. Stawianie ogólnych teorii, pytań i założeń, które według autora mogą w mniejszym lub większym stopniu być przełożone na konkretne społeczności, albo środowiska.

Posłużę się stanowiskiem Poppera i w pełni się z nim zgodzę, proces badawczy należy rozpocząć od postawienia hipotez, tez i pierwszych założeń. Działanie odwrotne jest nielogiczne i niespójne. Zaczęcie od przeprowadzenia badań empirycznych i dopiero na tej podstawie wyciąganie twierdzeń nie sprzyja oddziaływaniu na konkretne aspekty. Sytuację przyrównam tutaj to matematyki. Możemy rozwiązać, obliczyć jakieś równanie, znaleźć zmienne, postawić wnioski i podać odpowiedź. Potem możemy oczywiście przystąpić do szukania jakiejś zależności, która da się przełożyć na ogół i ubranie tego w teorię. Albo możemy przeprowadzić złożone obliczenia, które dadzą pewne wyniki, ale przecież na podstawie odpowiedzi do zadania nie poszukujemy treści zadania. To szukanie po omacku odpowiedzi, których nigdzie nie ma. To sytuacja, w której podaje się nam równanie, ale nie wiemy czego szukamy, co mamy dane itd.

Badania zwłaszcza w naukach społecznych należy rozpocząć od postawienia tezy. Następnie przeprowadzić badania, a na podstawie wyników badań empirycznych zweryfikować prawdziwość, bądź fałszywość pierwotnej tezy. W związku z tym można wtedy powiedzieć, że hipoteza została zweryfikowana i odrzucona bądź wstępnie potwierdzona. Możemy mówić tylko o wstępnym potwierdzeniu gdyż jedynie o aksjomatach można powiedzieć, że są jednoznacznie pewne. Nasza teza powinna być poddawana weryfikacjom.

W związku z tym teoria jest teorią jeśli opiera się weryfikacjom i negacjom.

Jednostka jest nierozerwalnie związana ze społeczeństwem oraz różnego rodzaju innymi zbiorowościami. W związku z tym nie można decydować, definiować jednostki poza nimi. Z drugiej strony stwierdzenie, że człowiek jest jedynie elementem wielkiego zbioru. "Wrzucenie do worka" i umasowienie indywiduum sprawiłoby, że pojęcia takie jak osobowość, opinia i wola można by odstawić na półkę. Poza tym w takim nurcie "indywidualizm" jest wręcz herezją, gdyż nie funkcjonuje ono i nie spełnia ono żadnej funkcji. Określenie "jednostka" może być tu stosowana ale w zasadzie tylko w szerszej perspektywie, czyli jako składowej kolektywu. Teorie holistyczne, kolektywne etc. krzywdzą każdego z osobna, ale schlebiają wszystkim razem.

Z drugiej jednak strony można zauważyć trendy indywidualistyczne. Człowiek nie jest elementem kolektywu, gdyż człowiek jest indywidualnością a społeczeństwo jest wolnymi i niezależnymi elementami wchodzącymi w regularne, bądź też temporalne interakcje. Jeśli tak to indywidualizm i wolność osobista jest podstawową i naczelną zasadą. Tutaj z kolei kolektyw można przyrównać do zbioru indywiduów skrajnie od siebie różnych. Skrajna różność oznacza tutaj właśnie wrodzoną wolność jednostki i niepodległość.

Potrzebne jest nam także określenie nowoczesności. Nie jest to proces, ani jest obligatoryjny dla wszystkich. Nowoczesnością nazwać należy raczej pewien stan społeczny i zbudowanie pewnej struktury w społeczeństwie.
Nie może to być proces gdyż oznaczałoby, że ma początek i koniec. Należy jednak spojrzeć na nią jak na pewne zjawisko i przebudowanie struktury społecznej rozciągnięte w pewnym czasie. Co więcej jeśli nie jest traktowane jako proces traci linearny charakter. Jeśli tak to można zaproponować inne spojrzenie - dyfuzji zjawiska. To pewien sposób myślenia, który jest przekazywany i popularyzowany.
Idąc za teorią Giddensa na temat późnej nowoczesności, ujmuję to na swoje potrzeby jedno skrótowe zdanie, iż nowoczesność to upodmiotowienie.

Na tym etapie można połączyć już te trzy zagadnienia.
Klucza do tego dostarcza nam wspomniany Giddens. Jest to dość plastyczne spojrzenie, które nie wyklucza ani patrzenia kolektywnego ani indywidualnego. Choć wydaje się to pozornie niemożliwa próba połączenia lewicy i prawicy. Proponuję spojrzenie najpierw na społeczeństwo to kolektyw i sieć regularnych lub akcydentalnych interakcji między wolnymi i niezależnymi indywidualnościami. Ów indywidualności zrzekają się części swojej niezależności i poświęcają fragment wolności na rzecz życia społecznego. Proces zrzeknięcia zachodzi już na etapie socjalizacji i można go ogólnie nazwać uczeniem się zasad życia społecznego. Jest to co prawda proces odgórnie narzucony to jest on niezbędny dla zdrowia społecznego jednostki. Nieprzestrzeganie ów norm owocuje alienacją albo wręcz wykluczeniem społecznym. Wolność jednostki przejawia się tutaj prawem i możliwością decydowania czy ów nauczone i wyuczone normy zostaną zaakceptowane. Odrzucenie powszechnych norm i zburzenie stanu równowagi społecznej rozpoczyna okres poszukiwań takiej grupy społecznej, której normy są zbliżone tym, które jednostka przyjeła przez negację innych.

W ten sposób otrzymujemy kolektyw indywidualności w perspektywie nowoczesności i upodmiotowienia. Jednostka zrzeka się części swojej wolności na rzecz społecznie cenionych wartości oraz zdrowia społecznego i społeczeństwa. Tak więc udało się uzyskać stan równowagi z przewagą po stronie indywidualności.

Komunizm zakładał nadrzędną rolę klasy robotniczej, wykorzystywanej niesprawiedliwie przez kapitalistów.

Błąd moim zdaniem polegał na założeniu pewnej nierównowagi i nadrzędnej roli jednej ze stron. A podział polaryzujący jest ogólnie niemożliwy do realizacji. To nie jest kwestia dwóch ścierających się grup i ciągłego ich konfliktu. To kwestia systemu wzajemny zależności między różnymi grupami. Gdyby założyć, że mamy klasę posiadaczy i "nieposiadaczy" to musiły założyć miejsce dla "pożyczaczy", "złodzieji" itd. Moja trywializacja jest zaplanowana.

A gdyby tak uczłowieczyć ten nierealny komunizm? Gdyby tak jeszcze pozbyć się z niego teorii konfliktu klasowego? I dodatkowo uprościć i ujednolicić podział...

W toku własnych obserwacji zauważyłem pewne tendencje w zachowaniu ludzi około 18 roku życia. Społeczeństwo, w którym przyszło nam żyć, wyznaczyło 18 urodziny jako ważny (kluczowy?) etap naszego życia. W związku z różnymi reformami edukacji itp. przyjmijmy że jest to qiwk około końca szkoły ponadgimnazjalnej, średniej. Wtedy to moim zdaniem zapada pewnego rodzaju decyzja o autokategoryzacji.

Wybór jest wtedy dość prosty, albo kontynuowanie nauki w szkołach policealnych/wyższych itp., albo praca zawodowa (jest jeszcze trzecia opcja ale jest drugorzędna i powiem o niej poźniej).

Na wybór składa sie kilka czynników. Jednak za najważniejszy, na własne potrzeby określę go jako rodzaj presji rodzinno-społecznej. Większość dzieci osiąga wykształcenie przynajmniej takie jak ich rodzice. Wynika to ze wzroca, drogi jaką kierują nas rodzice i wielu innych. Najważniejsza jest tutaj forma zdrowej rywalizacji i chęci bycia lepszymi od rodziców, albo udowodnienia sobie czegoś i im.

W związku z tym dzieci osób z wykształceniem podstawowym swój cel osiągną w momencie pójścia do Szkoły średniej albo technikum. Podczas gdy już ich ukończenie nie będzie celem samym w sobie itd.

Granicę do autokategoryzacji ustanawiam na podjęciu decyzji o nauce policealnej. Gdyż edukację do matury raczej nazwałbym rzemiosłem. To fabryki produkujące potencjalnych pracowników. Uczeń musi umieć zapamiętywać. Kojarzenie faktów i umiejętność wyciągania wniosków są umiejętnościami nie wymaganymi, a wręcz ich brak w niczym nie przeszkadza. W związku z tym szkoły uczą, ale nie uczą myślenia i aktywności na poziomie intelektualnym. Człowiek po maturze jest rzemieślnikiem, który swój talent może szlifować w toku pracy, albo rozwijać się dalej.

Wszelka nauka pomaturalne sprawia, że człowiek uczy się myślenia logicznego, przyczynowo-skutkowego itd.

Tu już rodzaj uczelni wyższej (rozumiem przez to szkoły policealne, uczelnie, politechniki itp.) nie odgrywa takiego znaczenia.

Zakończenie edukacji bez podjęcia nauki pomaturalnej/policealnej nie jest wynikiem braku chęci, lenistwa itp. to efekt pewnych zdolności intelektualnych. Innymi słowy sugeruję, że są jednostki mentalnie nie zdolne do samorozwoju, albo niechcące tego rozwoju. W związku z tym są to jednostki stworzone do wykonywania pracy rzemieślniczej, pracy fizycznej. To nie jest wynik społecznego przymusu, czy dyskryminacji, ale jedynie predyspozycji i chęci jednostki.

Analogicznie do tej grupy powstaje grupa osób decydujących się na naukę policealną.

Nauka wyższa sprawia, że nabierają oni zdolności myślenia wybiegającej mocno poza narzucone w dotychczasowej edukacji ramy. To jednostki samorozwijające się i dążące do samodoskonalenia przy pomocy dostarczanych im środków. To zbiór świadomy swojego celu. To kadry zarządzające, pracownicy naukowi, intelektualiści.

Korzystając z doświadczenia, wiem że nie da się stworzyć kategorii wyczerpujących wszystkie możliwości. Dlatego tutaj też taką furtką niech będzie kategoria "innych". Zamknęliby się w niej złodzieje, kryminaliści, i inni, nie pasujący do żadnej innej kategorii.

W związku z tym mamy dwie równo nadrzędne kategorie: pracowników i twórców, oraz trzecią kategorię: pozostałych.

Tyle w kwestii postanowień ogólnych i formanych. Więcej następnym razem.

Dodatkowo zawsze miałem ciągoty do pisania bloga. to chyba ta ciekawość socjologiczna i forma jakiegoś chorego eksperymentu uczestniczącego, czy "cuś".

Tak swoją drogą taki blog to rodzaj psychologicznego i nadzorowanego ekshibicjonizmu sieciowego. Nadzorowanego w stopniu w jakim blogger ma kontrolę nad tym co i jak pisze. Chyba że taki autor nie jest tego świadomy i goni słowa, które uciekają mu z głowy zanim zdąży je napisać, czyli upraszczając ma jakieś 14 lat, albo prowadzi blog erotyczny.

Ekshibicjonizm natomiast gdy zwyczajnie się człowiek ogołaca z tego co ma prywatne. Kiedyś blog, nazywany był pamiętnikiem internetowym. Co odbiegało od mojego rozumienia pamiętnika. To była forma takiego "laickiego konfesjonału". Za kratką nie siedział ksiądz, a po zamknięciu nie było pokuty, ale była ulga. Pamiętnik potem leżał grzecznie schowany gdzieś pod łóżkiem czy poduszką, albo w innym super tajnym miejscu. Jego istotą było to, że był prywatny, zamknięty i tylko dla oczy autora.

A blog? Jego ideą jest rozpowszechnianie tego co się napisze. Napisane wspomnienia o kimś zawidzianym w autobusie itp. nie będą już tylko autora i pamiętnika tajemnicą ale stają się równo dostępne w zasadzie każdemu.

Można nawet w tym rozważaniu pójść dalej. Super tajne miejsce trzymania pamiętnika szybko przestawało być takowe i utrzymywało tylko takie pozory. Wprawny młodszy brat (posiłkuję się tutaj własnymi wspomnieniami) mógł jednym zwinnym ruchem zdobyć tę skarbnicę informacji o siostrze, a potem w najbardziej bezczelny sposób na swój wiek skomentować lub wyśmiać. Często powodując złość, nienawiść i łzy.

Wróćmy do "internetowego pamiętnika" - bloga. Opublikowany post (wpis) trafia na stronę, którą jak już wspomniałem może przeczytać absolutnie każdy. Więcej, każdy kto tylko czyta może zostawić "komentarz". Bardziej czy mniej złośliwy i rzeczowy, co najczęściej zależy od poziomu bloga oraz osoby piszącej komentarz.

Reasumując.
Czy nie dość, że pamiętnik leży generalnie na samym środku pokoju to jeszcze jest otwarty na każdej stronie. Pod każdym wpisem dodatkowo zostawione jest miejsce na komentarz czytającego.

Wniosek? Blog to antyteza pamiętnika, a nie jego internetowy konkurent.

Ta krótka uwaga wprowadzająca nie powinna sugerować, że w przypadku opisywanej tu książki mamy do czynienia z przypadkiem biografii nieudanej, zepsutej, z sytuacją zmarnowanej szansy na pierwsze poważne potraktowanie życia i dzieła jednego z największych polskich naukowców XX wieku. Wręcz przeciwnie - książka Younga jest dziełem udanych, dziełem, które kosztowało autora ogrom pracy i wyrzeczeń. Prawdopodobnie jest to jedno z najważniejszych dzieł brytyjskiego antropologa.

Szczególnym wyzwaniem, za które należy Younga szczególnie cenić, jest karkołomna w istocie próba zrozumienia i opisania szczególnego polskiego kontekstu, w jakim dojrzewał i kształtował się Malinowski. Tutaj, należy z żalem przyznać, radzi sobie Young najgorzej. "Czynnik polski", jako jedna z najważniejszych determinant osobowości i intelektu Malinowskiego to pięta achillesowa książki. Bardzo pobieżnie w stosunku do rzeczywistej ważności opisuje Young wielowymiarowe i skomplikowane relacje łączące Malinowskiego ze polskim środowiskiem literackim początku XX wieku, szczególnie zaś nieprzekonująco opisana jest przyjaźń "Bronka" z Witkacym.

Dużo większą, wręcz obsesyjną, uwagę poświęca autor kobietom obecnym w życiu Malinowskiego. Widoczny w tej książce jest wpływ freudyzmu jako pewnego paradygmatu rządzącego biografistyką ostatnich kilkudziesięciu lat. Bliskie i głębokie związki Malinowskiego z matką aż się proszą o taką interpretację. Nie stosuje jednak Young freudowskiego klucza do przeanalizowania roli ojca, jak również wspomnianego Witkacego.

Zasadnicza część biografii poświęcona jest więc nie "kwestiom polskim", ale koneksjom Malinowskiego z kręgiem brytyjskim, a przede wszystkim wyprawom antropologa. Z dużą precyzją, odwołując się do wielu źródeł, opisuje Young proces dojrzewania Malinowskiego do roli antropologa i kształtowania się jego własnej, oryginalnej i rewolucyjnej metody prowadzenia badań terenowych. Można zarzucić autorowi, że część ta, w stosunku do "młodzieńczej", jest przegadana i zbyt skoncentrowana na szczegółach. Być może to racja, sama książka liczy ponad 700 stron i stanowi wyzwanie nawet dla najbardziej wytrwałego czytelnika. Jednak, wracając do myśli wyrażonej we wstępie, ciekawe i pełne wydarzeń życie nie znosi skrótów.

To jednak, co najbardziej wartościowe w dziele Younga, to pierwsza z jaką się spotkałem tak rzetelna, poważna i oryginalna interpretacja dzienników Malinowskiego. Wydane kilka lat temu w Polsce, wywołały spore zamieszanie w kręgach osób zainteresowanych życiem autora "Życia seksualnego dzikich". Zarzucano Malinowskiemu dwulicowość, kierowanie się wyłącznie chucią, a - w najbardziej zjadliwych krytykach - wręcz wulgarność. Young proponuje interpretację, która jest bardzo zbieżna z moją. Dziennik był dla Malinowskiego formą autoterapii, która miała umożliwić oczyszczenie charakteru z wszelkich szkodliwych zakłóceń. Jako narzędzie pracy nad sobą, nie może być traktowany jako forma autokreacji i sam fakt upublicznienia tych zapisków jest wielce ryzykowny. Traktował bowiem Malinowski swoje życie bardzo poważnie i przez całe życie bardzo intensywnie pracował nad sobą. Dzienniki - i taką interpretację sugeruje Young - poza wartością informacyjną o epoce, ludziach, środowisku, w którym obracał się Malinowski - są przede wszystkim studium samodoskonalenia jednostki. Studium ze wszech miar wyjątkowym.

Choć nie pozbawiona wad, książka Younga jest potrzebna. Choć z perspektywy polskiej być może zbyt anglo-sasko-centryczna, biografia ta wypełnia pewną od dawna drażniącą lukę. Bronisław Malinowski, biorąc pod uwagę wpływ, jaki wywarł na współczesną socjologię, pozostaje jednym z najważniejszych polskich naukowców XX wieku, z czego wielu z nas często nie zdaje sobie sprawy. Choćby z tego powodu warto sięgnąć po tę książkę.

Czy można być pięćdziesięciokilkuletnią singielką, kobietą spełnioną i pełną radości życia? Co tak naprawdę oznacza pojęcie "singlowanie”? Jak sobie poradzić z narzucanymi przez kulturę stereotypami, które utrwalają obraz szczęśliwej egzystencji jedynie u boku tej mitycznej "drugiej połówki”? A co z innymi intymnymi związkami, które budujemy? Czy żyjąc w stałym związku można być singlem? Na te i inne pytania związane z życiem w pojedynkę próbuje odpowiedzieć E. Kay Trimberger w swej książce "Nowa singielka".

Ellen Kay Trimberger jest znaną w USA socjolożką i feministką. W latach dziewięćdziesiątych podjęła pierwsze próby badawcze dotyczące zjawiska singlowania. W tym celu zgromadziła grupę czterdziestu sześciu kobiet pomiędzy trzydziestym a sześćdziesiątym rokiem życia, które różniły się między sobą kolorem skóry, wykonywanym zawodem, preferencjami seksualnymi oraz środowiskiem rodzinnym, z którego się wywodziły. Taka różnorodność doświadczeń, jak pisze badaczka, pozwoliła jej zgromadzić materiał reprezentatywny dla wielu Amerykanek. Tym, co łączyło wszystkie respondentki była ich przynależność do mieszczańskiej klasy oraz oczywiście status singielki. Trimberger przerwała jednak w latach dziewięćdziesiątych wywiady, ponieważ nie znalazła wówczas ani jednej zadowolonej ze swego życia kobiety. Po niemalże ośmioletniej przerwie pisarka powróciła do badań. Zaskoczyła ją zmiana świadomości, która nastąpiła wśród jej respondentek."Nowa singielka" jest efektem owych ekspertyz naukowych.

W swej publikacji badaczka porusza kilka istotnych problemów, ale z góry deklaruje, że zdaje sobie sprawę z tego, iż jej analizy jedynie naświetlają omawiane zjawisko. Książka ma być bowiem przyczynkiem do dyskusji, Trimberger chce zmusić czytelnika do zadawania pytań, zmierzenia się ze stereotypami narzucanymi przez kulturę: Jeśli masz więcej niż trzydzieści pięć lat i nie jesteś z nikim związana na stałe, łatwo można- żyjąc we współczesnej kulturze- zinternalizować przekonanie, że nie potrafisz kochać, jesteś neurotyczką i osobą z "problemami’.Ten przekaz kulturowy jest dodatkowo wzmacniany przez wpływ rodziny i przyjaciół. Zarzuty przeciwko schematycznym poglądom pojawiają się niemalże w każdym rozdziale książki.

"Nowa singielka” nie jest pozycją stricte naukową, książkę można by raczej umieścić w szufladce z publikacjami popularnonaukowymi, chociaż - po co etykietować? Tekst tworzą historie kobiet, które zgodziły się opowiedzieć socjolożce o swoich doświadczeniach związanych z budzeniem się nowej świadomości. Trimberger stara się, by ukazywane przez nią opowieści nie były zbiorem suchych faktów, umiejętnie nakreśla portrety swych bohaterek, tworząc w ten sposób zbiorek quasi-opowiadań, napisanych zgrabnym językiem. Niektóre z tych miniatur są wstrząsające, inne z kolei wzruszają (np. losy Diane Epsten, która zmarła na raka), jeszcze inne prowokują swym kontrowersyjnym charakterem. Spoiwem wszystkich historii jest walka o uwolnienie się spod wpływu norm kulturowych, które wpajają nam, że warunkiem szczęśliwego życia jest stały związek. Respondentki wyszły z tej konfrontacji zwycięską ręką, ale potrzebna im była do tego zmiana świadomości, która dokonać się musiała na wielu poziomach.

Książka Trimberger ma przejrzystą konstrukcję, każdy rozdział poświęcony jest jednemu problemowi. Socjolożka rozprawia się m.in. z mitem "pokrewnej duszy”, wskazuje na alternatywne związki, w które wchodzą współczesne singielki, opisuje sieci, jakie tworzą wokół siebie osoby świadomie wybierające życie poza stałym związkiem. Badaczka dotyka również problemu samotnego macierzyństwa oraz zaspokajania potrzeb seksualnych. Wypowiedzi respondentek są często zaskakujące i trudno pokusić się o uniwersalizację, czy też o jakiekolwiek poważne tezy naukowe. Bo i nie taki był cel autorki. Te historie mają stać się dowodem na to, że kobieta świadomie wybierająca życie bez stałego partnera, tudzież partnerki, może wieść harmonijną i przepełnioną szczęściem egzystencję.

Tekst: Magdalena Wołowicz

E.Kay Trimberger
„Nowa singielka”
Wydawnictwo: W.A.B., 2008 r.

Tym, co łączy próby zdyskredytowania kapitalizmu z pozycji filozoficznych lub socjologicznych, jest często tłumiony, acz wyraźny resentyment, ukryta forma zawiści, jakże łatwo przeradzająca się w nienawiść. Jakże bowiem inaczej krytykować powodzenie tych, którym sukces zapewniła wolność? Książka Makarenki, dzięki lekkiej formie, unika moralizowania. Wręcz przeciwnie, sam autor bez wahania przyznaje, że on również jest obiektem inwigilacji "tajnych służb kapitalizmu" i że jest to - do pewnego rozsądnego stopnia - cena, którą płacimy za coraz lepsze dopasowanie oferty producentów dóbr do naszych potrzeb.

Jaki jest bowiem cel, dla którego marketingowcy grzebią w naszych śmieciach albo są  gotowi zapłacić grube pieniądze, by móc przez tydzień mieszkać z nami, obserwując codzienne czynności? Te i inne praktyki opisuje bowiem Makarenko w swojej książce. Nie jest to gra o sumie zerowej, jak by się mogło na pierwszy rzut oka wydawać. Producenci wysyłają do nas swoje "tajne służby" nie po to, aby nas upokorzyć, skompromitować, prześwietlić do końca. Robią to przecież po to, abyśmy mogli dostać od nich dokładnie taki produkt, jakiego potrzebujemy.

To doskonale napisana książka. Wszyscy dziennikarze-reportażyści prasowi powinni potraktować ją jako lekturę obowiązkową. Każdy rozdział to kunsztownie skonstruowany kryminał. I, wbrew tytułowi, książka spodoba się na pewno nie tylko tym, którzy widzą w kapitalizmie wroga, ale również wszystkim tym, którzy dostrzegają jasne strony wolnego rynku.