Jorge Zeballos Stepankowsky.

"¡Judíos, compatriotas... Vuelvan a Polonia, su país!" Exclama con sinceridad ‘el líder' a una audiencia silente. Si eres judío o conoces la historia del judaísmo polaco te parecerá una afirmación extravagante. Es que el cortometraje Mary Koszmary (pesadilla, en polaco) dirigida por Yael Bartana, una israelí egresada de la Escuela Belzalel, arrebata los sentidos.

El guión es de los polacos Kinga Dunin y Slawomir Sierakowski, quien además personifica al líder. La trama se inicia con los primeros sones del himno nacional de Polonia. De pie sobre el pasto, a contrapicado un hombre joven -‘el líder'- declama la solución para la pesadillas que atacan su nación. En español suena como si se tratara de 'La pesadilla de María' (por extensión Polonia). Está vestido como tecnoburocrata, corbata roja, chaqueta de cuero, lentes. La alocución posee el rigor estético del realismo socialista pero lo que conmueve es la audiencia; se trata de unos invisibles "presentes-ausentes". El líder habla desde el centro de un enorme y vacío estadio, árboles jóvenes y susurrantes que han crecido en las derruidas graderías, parecen mecerse no por el viento sino por sus palabras. El escenario es real. Se trata del hoy abandonado Stadionu Dziesieciolecia de Varsovia, construido en 1954 con los escombros del alzamiento de 1944. Es un complejo y polivalente símbolo del reciente pasado comunista. No hay duda que la secuencia tiene como marco la disputa local sobre que hacer con del patrimonio polaco, siempre entre la demolición y la rehabilitación, el olvido y la anamnesis. El líder exclama:

"Zydzi! Rodaków! Ludzie! Luuuudzie!

Wróc do Polska, do swojego kraju! "

"¡Judíos! ¡Compatriotas! ¡Gente! ¡Geeeente!

¡Volved a Polonia, tu país!".

Simplemente te eriza los pelos. La israelí Bartana propone jugar a una versión diferente de la historia, la fantasía de una historia distinta, la ucronía. Curioso, análogo a la novela ucrónica de Michel Chabón El sindicato de policía Yiddish (2007), la puesta en escena, el discurso son muy realistas, pero las imágenes y las palabras llegan a los oídos como fantasmagoría pura. Las palabras hablan acerca de un nuevo comienzo, de retorno y reconstrucción. Todo se aprecia irreal, incluso patético e imposible. Los gestos del líder son exagerados ¿Una caricatura? Las apelaciones, por ejemplo "Zydzi! Rodacy! Ludzie! Luuudzieee!!!!!" tienen un tono entrañable. La secuencia debería reconciliar pero ¡Oh paradoja!, perturba. La imagen tiene colores extraños ¿Se trata de un cuadro? ¿Acaso un futuro?. La teatralidad y los porfiados hechos nos dicen que la apelación a que "Polaków y Zidów, I bedziemy znowu razem" (vuelvan a estar juntos) para acabar con la pesadilla de María no sólo no es real sino que se trata de una quimera. Y constatar ese hecho es de suyo, terrible.

La milenaria alquimia de lo judío-polaco como innovador radical.

Mary Koszmary (2007, 10'30") es una diégesis sobre lo que podría suceder y no sucedió. La pesadilla de una izquierda que podría ser inocente, pero no lo es; en especial después de la expulsión de los judíos en 1968, los sucesos de Kielce en 1946 o Jedwabne en 1941. El amargo sueño de una nación que podría haber trabajado su trauma en vez de fingir que no existe. Es una critica de polacos y judíos ante un estado del arte que aprecian como nociva situación de uniformidad y falta de ideas. ¿La razón? Para los guionistas, la socióloga Dunin y el actor Sierakowski quien es también editor de la revista "Krytyka Polityczna", Polonia sufre de una exasperante monotonía isocronica a causa de la ausencia del "Otro" leviniano, o más pertinente: la ausencia en las tierras del Vistula del aprendizaje de la alternativa al orden.

María sufre de pesadillas sobre lo que guarda con cuidado y recelo durante el brillante día. Por las noches es enfrentada a la ausencia en Polonia del nonkonformizmu arquetípico, hoy ausente. Sobre esto se refirió en detalle Zygmunt Bauman ya en 1973. En La cultura como praxis desarrolla una idea menos uniforme sobre la noción de cultura, que se debe tanto "A la invención como a la preservación, a la discontinuidad como a la continuidad, a la novedad como a la tradición, a la rutina como a la ruptura de modelos, al seguimiento de las normas como a su superación, a lo único como a lo corriente, al cambio como a la monotonía de la reproducción, a lo inesperado como a lo predecible" (Bauman, 2002:22).

Para la reflexión judía en Chile, esta perspectiva aparece novedosa. Ya no es la minoría la que pide "su boleto de admisión a un mundo exento del estigma de la alteridad" como lo fue la ilusión asimilacionista (Bauman, 2006:145) sino todo lo contrario. En las antípodas de su predecesor (del tipo Wladyslaw Gomulka) el ahora "joven líder" es quien asume la obligación de recuperar el "material absorbido" (asimilado), destruido o expulsado pues ha asumido que es parte de él. Como observa Bauman en Modernidad y Holocausto (1992:68), la falta de la milenaria alquimia de lo judío-polaco (y cualquier Otro) como innovador radical es producto de la tarambana consolidación "que la idea de una alternativa al orden existente no es otro programa, sino el caos y la destrucción".

La pesadilla es común en los cárpatos y Los Andes (Argentina)

Traducir Koszmary al lenguaje latinoamericano no significa sólo una fábula lejana. El ejercicio de Bartana es más que una advertencia luego de un mal sueño, es una experiencia histórica real. A los pies de Los Andes, en Santiago de Chile, el Estadio Nacional (aquí escenas del 12 de marzo de 1990) causa de alegrías deportivas es también causa de pesadillas por la fiebre de homogeneizar lo diferente que consumió al continente. También lo son los dinamitados Hornos de Cal en Lonquén y la derrumbada Villa Grimaldi, en Argentina la ESMA (Escuela Superior de Mecánica de la Armada), el Club Atlético, El Campito, por nombrar algunos (CCD) Centros Clandestinos de Detención. Pasar a la escenografía austral es inevitable luego de ver Mary Koszmary. Se cae en cuenta que la asociación no sólo es pertinente sino coetánea con lo que ocurre en Polonia respecto a la cuestión del pasado reciente y las estrategias de conservación y representación de la memoria.

Cuándo el año 2006 un grupo de jóvenes académicos judeo-argentinos, exasperados ante la ausencia de un marco que diese cuenta de su quehacer y reflexión judía, decidieron formar un grupo de investigación. Coordinados por el sociólogo Adrián Krupnik, se pusieron un nombre: El grupo de Koshmar (pesadilla en ídisch). Así tituló en 1929 Pini Wald, carpintero y periodista, sus recuerdos respecto a los sucesos de 1919 en Buenos Aires, conocido como la Semana Trágica. ¿Qué significan entonces la experiencia del Koshmar porteño y la de su símil polaco? Representa una consonancia no casual por reivindicar en la modernidad, el derecho a rebasar la distinción entre orden y caos, la necesidad de retomar el principio de la subjetivización en un agotado estado nación como explica Laura Schenquer (también miembro de Koshmar), o como escribe Bauman, entre "Anarquía y ley, ciudadanos y homo sacer, pertenencia y exclusión, producto útil (osea, legítimo) y residuos" (Bauman, 2003:33)

La pesadilla es común en los Cárpatos y Los Andes (Chile)

A principios del 2008 la historiadora chilena Valeria Navarro (quien también adhiere al grupo de Koshmar) terminó su investigación sobre el liderazgo comunitario judío en Chile y Argentina durante el tiempo de las dictaduras militares (1973-1989 y 1916-1982 respectivamente). La última parte de la investigación indaga sobre las políticas de reparación desde las propias comunidades judías respecto a la reciente fractura de la memoria judía. De sus resultados se puede encadenar la "cuestión judía" en Chile y Argentina con la aproximación de Yael Bartana. Ambos tratan del problema, sobre el cual muchas personas son bien conscientes pero no atreven hacerlo comparecer como es la ausencia de una narrativa judía y no judía que incorpore al extrañado conforme a códigos actuales. En el mismo sentido la socióloga mexicana Deborah Roitman, hoy asentada en Chile, también ha escudriñado en las presencias y ausencias en los modos de identificación judía joven en América Latina.

Roitman y Navarro como antes el profesor Hernán Rodríguez Fisse, podrían coincidir fácilmente con la historiadora Krystyna Kersten (1931-2008) cuándo a propósito de las relaciones judeo-polacas en la postguerra ella escribió acerca de "una escasez de la lengua y aparato conceptual para historiar". Reconocimiento análogo al que realiza Roman Zimand (1926-1992) cuándo explicaba que "No tenemos un lenguaje sobre el que poder hablar de los problemas polaco-judíos". Más aún, "Se nos dice que no hay antisemitismo en Polonia y que jamás lo hubo; que acusar a los polacos de antisemitismo es obra de círculos hostiles a los polacos" (Michnik, 1993:62).

En ese sentido, en el corazón del proyecto polaco Koszmary, aparece la búsqueda de nuevos formatos para nominar lo que fluye como un mal sueño. Es también designio del bonaerense grupo de Koshmar y del varsoviano "REDakcja" (Redacción), espacio fundado el 2006 como extensión física la trimestral revista Krytyka Polityczna, como lugar que sirva como un foro de debate, presentaciones de arte, sociales y proyectos políticos. Para el caso de Chile la situación de "no tener nombre para nombrar" es aún más elocuente en su precariedad y orfandad. En el otoño del 2007 un pequeño grupo de jóvenes intelectuales judeo-chilenos, inspirados en la experiencia Koshmar-Argentina se dieron cita en el capitalino Parque de las Esculturas a orillas río Mapocho. La intención declarada era sistematizar sus reflexiones sobre la contemporaneidad judía de forma análoga a sus pares trasandinos. ¿El resultado? No pudieron consensuar siquiera un nombre para el grupo. Los chilenos cayeron en cuenta que no poseían una "palabra clave", un concepto, una idea (que decir de "un lenguaje") que diese cuenta de su vivencia.

La anécdota anterior explicita la realidad de la kehilá chilena. Una comunidad que se afana y desvive por conjurar la asimilación pero sin apostar a la memoria local sobre su propio pasado inmediato. Para los chilenos y en particular los judío chilenos la amnesia institucionalizada podría ser su pesadilla. Pero ellos siquiera saben que están soñando. La imposibilidad o ignorancia crasa para reconocer cual es la pesadilla judeo-chilena, tal vez: "Se trate de una referencia al hecho que es imposible formular una visión coherente de la forma deseada de las relaciones con los fantasmas y los hijos asesinados" como dice una reseña de Mary Koszmary. Al parecer, en Santiago como en Varsovia "El discurso formal se usa normalmente para la presentación una visión positiva como una efectiva máscara". El resultado no puede ser halagüeño, como en el discurso de Sławomir Sierakowski en el estadio en ruinas "El debate sobre el pasado polaco es una reclamación absurda, llena de buena voluntad, pero condenada al fracaso". (Lysak, 2008)

La pregunta de Yael Bartana es pertinente para el judaísmo chileno y para el latinoamericano ¿Qué significa el grito de "el líder" llena de candidez ‘Polonia carece de tres millones de judíos'? ¿Se trata de una broma? ¿Una analogía? ¿Una comedia? ¿Se trata de un incentivo significativo para que los judíos regresen a Polonia? La invocación se hace a quienes ya no viven y también a los vivos que viven su vivencia en otros estados como el austral Chile. Extraña invocación, los que ya no viven no regresarán y los que viven, tienen su estado. La pregunta sigue abierta, ¿A quien interpela Sierakowski cuándo grita "¡Volved a Polonia, a su-nuestro país!"

Bibliografía

Bauman, Zygmunt. Modernidad y Holocausto. Ed. Fundación Kwartalnika Masada, 1992.

Bauman, Zygmunt. La cultura como praxis. Ed. Paidós, 2002.

Bauman, Zygmunt, Wasted Lives: Modernity and Its Outcasts 2003.

Bauman, Zygmunt. Modernidad y ambivalencia, Anthropos, 2006.

Lysak, Thomas. Thomas Lysak. "Apel w niefortunnych dekoracjach - o Marach koszmarach Yael Bartany" En, Obieg, revista del Centro de Arte Contemporáneo Castillo Ujazdowski. http://www.obieg.pl/cal2007/08021302.php

Michnik, Adam, La Segunda Revolución, Ed. Siglo XXI 1993.

Bojarska, Katarzyna. "I znów Polskę a nie wiosnę zobaczę" [Y de nuevo, Polonia no verá la primavera] En, Krytyka Polityczna. http://www.krytykapolityczna.pl/Poznan/KP-na-Zamku-Mary-Koszmary-z-udzialem-Grossa/menu-id-118.html

Ficha Técnica

Directora - Yael Bartana

Texto - Slawek Sierakowski y Kinga Dunin

Performance - Slawek Sierakowski

Productor - Naama Pyritz

Director de fotografía - Itai Neeman

Editores - Yael Bartana, Anat Solomon, Daniel Meir

Diseño de sonido - Daniel Meir

Apoyado por - Annet Gelink Gallery, Amsterdam y Fondo de Videoarte y Cine Experimental, Tel Aviv

Producido por - Hermes, París y Galería Fundación Foksal, Varsovia.

Krytyka Polityczna

ul. Chmielna 26 lok. 19, PL 00-020 Warsaw

tel. (+48 22) 828 11 66, e-mail: redakcja@krytykapolityczna.pl

Website: www.krytykapolityczna.pl

Equipo: Sławomir Sierakowski (presidente), Maciej Gdula, Dorota Głażewska (directora financiera), Piotr Marecki, Agata Szczęśniak.

W filmie jednoznaczny jest tylko czerwony krawat Sierakowskiego. Stoi on na pustym Stadionie Dziesięciolecia, na podwyższeniu, i do samosiejek chwastów i drzewek, słuchających go równie uważnie jak grupka harcerzy, wysypujących gipsem angielski napis na murawie (3 miliony Żydów ocali 40 milionów Polaków) wygłasza mowę (napisał ją wraz z Kingą Dunin): „Żydzi! Rodacy! Wracajcie! Polscy Żydzi, wracajcie do Polski! Potrzebujemy was, tęsknimy do was, chcemy was między nami, abyście byli naszym lustrem i dopełnieniem! Uspokójcie nas co do waszych pierzyn, które tu zostały!” Czy to są nowe „Dziady” Bartany, Dunin i Sierakowskiego? Sierakowski przyzywa duchy zabitych w Endlösung der Judenfrage?

Ale to powinien wykrzyczeć raczej minister Sikorski, wsparty na rosyjskim wojskowym motocyklu z przyczepą: „Niemcy, oddajcie nam 3 miliony naszych Żydów!!! Oddajcie nam naszych chasydów! Mosterdzieju, niech mnie kule biją!”; jako przedstawiciel polskiego ziemiaństwa, odrodzonego po 89 roku, miałby nawet moralne prawo do takiego wezwania, bo przecież każdy szlachcic miał swego Żyda, arendarza czy faktora, ministra finansów. Ale zabici przez Niemców wspaniali mistycy żydowscy, polscy chasydzi, wierzyli w wędrówkę dusz, więc wedle ich nauk dusze zamordowanych w holocauście dziś już są od dawna na nowo wcielone, ugrzęzłe w materii, co prawda w nowej postaci. Być może niektórzy już do Polski wrócili, wrócili, włączeni w kołowrót śmierć/narodziny,w którym uczestniczą wraz z Niemcami; my, Polacy, świadkowie, musieliśmy patrzeć na fazę zabijania/umierania, byliśmy świadkami zabijania tych, co mieszkali koło nas polskiej ziemi. Jednak nie wydaje się, by o takim, w stylu Baal Shem Tova, do ostateczności nieuchwytnym, powrocie Żydów polskich myśleli Sierakowski z Dunin i Bartaną. 3 miliony dusz Żydów, zabitych przez Niemców… nie posłuchają  wezwań do powrotu.

Nie wrócili do Polski po 89 roku potomkowie tych Żydów, co przed II wojną na kraj świata, do Kalifornii,do Argentyny uciekli z rozsławionych przez Chagalla osławionych sztetl, małych żydowskich miasteczek. Ci, co ocaleli w Polsce albo w Rosji, i też wyjechali, także wracać nie chcą.

Nikt nie wrócił, by zamieszkać na stałe w Lelowie czy Pińczowie czy Kocku. I nic dziwnego, bo żeby wyczuć, jak trudne do życia były te piękne miasteczka, żeby w to się wczuć, wystarczy przejść się krakowskim Kazimierzem ze świadomością, że w tym oto malowniczym domku bez kanalizacji i ogrzewania, w jednym podnajętym pokoju mieszka 15-osobowa rodzina chorego na gruźlicę szewca. Bardzo pobożnego szewca, który umiera z głodu. Może więc wszyscy Żydzi wynieśli z dawnego kraju złe wspomnienia. Na Kazimierzu stoi bardzo zniszczony nędzny domek, w którym urodziła się Helena Rubinstein; dla niej, dla jej spadkobierców nie ma on żadnej wartości sentymentalnej. Jasne jest więc, że czar krakowskiego Kazimierza jest bardzo względny; inny zza szynkwasu pubu, inny na podwóreczkach, gdzie w Jom Kipur Żydzi składali ofiary z kur za dalsze życie ludzi, a patrzyły na to z wysokiego nieba te same gwiazdy, co oglądały zagładę getta.

Polscy Żydzi, co wyjechali z Polski po roku 68, 15 tysięcy, też nie wracają. Gdyby byli z nami, to może mądrzej byśmy rozegrali naszą solidarność i transformację ustrojową po 89. Może gdyby w roku 68 nie wyjechali z Polski, to ostałby się choćby cień idealizmu w funkcjonowaniu władzy.

Może więc film Bartany to jest – wielkie polityczne odczarowanie przez performance? Sierakowski, zaaranżowany w stylu lat 70, w czerwonym krawacie, odczarowuje tamtoczesnych młodzieńców w typie Balcerowicza czy Kwaśniewskiego, którzy po roku 1968 podnajęli fragment swych torsów na przestrzeń reklamową czerwonego krawatu i dostali dobrą cenę: posłuch milionów Polaków przez wiele lat. A podnajęli się pod czerwone krawaty, gdy w naród już poszła wieść: Władza bije studentów! Biją młodzież! Pałką wychowują własne przyszłe elity! Wyrzucają Żydów z kraju! Gdy się wybiera w taki czas udział we władzy, to wiadomo, że żądza władzy w wybierającym jest szczera.

Nie jedno polityczne odczarowanie jest nam potrzebne. Nie jeden performance.

A gdyby tak wicepremier Pawlak (szczerze polskie nazwisko jako asekuracja) wspiął się na wieżę Kościoła Mariackiego w Krakowie i zawołał: „Niemcy, nasi krakowscy Niemcy, wracajcie! Wracajcie, potomkowie Macieja Heringa, który wybudował tę oto piękną kościelną wieżę, bo mamy bardzo dużo dróg i domów do wybudowania!”

Albo gdyby minister Schetyna wezwał z mola w Międzyzdrojach: „Niemcy z Pomorza i Dolnego Śląska,wracajcie do waszych domów!! Potrzebujemy was jako nasze lustrzane odbicie i nasze dopełnienie! Pragniemy uczyć się dobrej organizacji cywilizowanego życia we wspólnocie miejskiej!”

Albo – można też sobie pomyśleć kogoś, kto idzie Bulwarem Czerwieńskim nad Wisłą pod Wawelem i woła: „Wracajcie, wy, którzy napoiliście w Wiśle wasze konie, wracajcie, to był rok 1241, ale więź istnieje! Tęsknimy do waszego rozmachu i muzyki wojskowej!”

Bo jeśli mowa o restytucji przeszłości, to chyba wszyscy, co kiedyś tu mieszkali, albo ci, co coś tu posiadali, pierzynę czy hutę, albo coś stworzyli, wybudowali czy posadzili, powinni wrócić do swego? Czemu więc tylko Żydzi mają wracać i znaleźć ciepłe miejsce w sercu Polaków? A co z potomkami Niemców czy Austriaków? A co z potomkami Ukraińców? A  Rosjan?

Którzy żyją wśród nas.

W końcu jesteśmy częścią Eurazji. Czas płynie, zmienia wymiary, niweczy mary i koszmary.

Oto jeszcze inne odczarowanie: anegdota. Miron Białoszewski opowiada o polskim pisarzu stypendyście w Paryżu, który chyba w latach 60, jako prawdziwy prowincjusz z Warszawy, zagubił się w wielkim ruchliwym metrze i przerażony zaczął wołać po polsku: Żydzi do mnie! I od razu znalazł się rodak-Żyd, który wyprowadził na powierzchnię zagubionego w labiryncie nowoczesności rodaka-Polaka.

Sławomir Sierakowski już jest jedną z najbardziej znanych twarzy lewicy w Polsce, i to pomimo swojego młodego wieku - urodził się w 1979 r. W tym kontekście nie można nie poczuć uznania dla jego dorobku - jest autorem paru publikacji z dziedziny politologii, twórcą środowiska Krytyki politycznej i redaktorem tego czasopisma, cieszy się też opinią jednego z czołowych ideologów lewicy.

W poniedziałek wieczorem słuchałem po drodze do domu wywiadu z Sierakowskim, w trakcie którego uderzyły mnie dwa wątki: arogancja młodego lidera i odwołania do XIX-wiecznej tradycji polskiej lewicy inteligenckiej. Sierakowski powiedział też, że zły wizerunek związków zawodowych w kraju związany jest z podporządkowaniem mediów kapitalistom, którzy są zarazem reklamodawcami. Tego ostatniego sposobu oddziaływania związki są pozbawione.

W żaden sposób nie kwestionuję wiedzy historycznej Sierakowskiego - sam uważam, że zrozumienie historii jest jednym z warunków sine qua non ograniczenia ilości popełnianych błędów politycznych. Mam jednak wrażenie, że poszedł on krok dalej i uznał, że historia jest kompletnym kompendium odpowiedzi na problemy współczesne. Sierakowski przyznał na przykład z satysfakcją, że Olejniczak zrywając z LiD i deklarując zwrot na lewo szedł za jego wskazówkami. W mojej ocenie krok taki może przynieść efekt tylko w jednym bardzo specyficznym przypadku: jeśli oczekujemy w niedalekiej przyszłości (np. jesienią br.) kryzysu gospodarczego. Socjalni, roszczeniowi wyborcy en masse są bowiem w Polsce wyborcami konserwatywnymi, oczekują realizacji wdrażania chrześcijańskiej doktryny społecznej. Potrzebują lidera, który ich poprowadzi z perspektywy ojcowskiej - jest takim Tadeusz Rydzyk, który oferuje proste rozwiązania trudnych problemów posługując się przystępnym językiem, jest takim Jarosław Kaczyński ze swoja nacjonalistyczna retoryka i genialną, niefalsyfikowalną koncepcja Układu, tłumaczącą wyborcom, dlaczego to właśnie inni (w domyśle, nieuczciwi) odnieśli sukces. Olejniczak, Napieralski czy Sierakowski nie mają szans rywalizować z nimi o rząd dusz nad tą grupą choćby z racji wieku - a włączenie do programu postulatów mniejszości wzbudzi tylko agresję. Dziwię się, że liderzy lewicy tego nie widzą: społeczeństwo polskie jest inne, niż np. francuskie, głęboko zakorzenione w rewolucji francuskiej – nasza tożsamość wypływa z Dziadów i Okopów Trójcy Świętej. Jest oczywiście duża grupa ludzi, których denerwuje mieszanie się Kościoła Katolickiego do polityki i brak poparcia rządu dla Karty Praw Podstawowych, ale akurat tę grupę trudno nazwać elektoratem socjalnym i postulaty zaostrzania Kodeksu Pracy czy wzmacniania związków zawodowych do takiej "nowej" lewicy będą ich zniechęcać. Mocno wątpię, czy da się mierzyć jednocześnie w te dwie grupy.

Jeśli Sierakowski odcina się ostro od Michnika, to nie wiem, do jakiej tradycji inteligencji lewicowej chce nawiązywać, i kogo miałaby ona reprezentować. Trochę martwi mnie natomiast arogancja młodego ideologa - nie wiem, na ile to gest wystudiowany, a na ile cecha osobowości, ale Sierakowski reaguje zniecierpliwieniem na pytania dziennikarzy, które uważa za bezsensowne lub nietrafne. Umówmy się, że 85% pytań zadawanych przez współczesne nam media taka jest i nawet pan Sierakowski tego nie zmieni. Media masowe ciążą ku tabloidyzacji, czemu towarzyszy równoległy proces powstawania niszowych mediów tematycznych (głownie w internecie). Ponieważ jednak polityka budzi emocje powszechnie, zajmują się nią głównie media masowe, które dążą do maksymalnego spłycenia debaty. W ten sposób koło się zamyka. A Sławomir Sierakowski, manifestując ostentacyjnie swój elitaryzm, sympatii lewicy nie zaskarbi. Co więcej, jego zachowanie dowodzi, ze uwierzył w swoją rolę proroka nowej lewicy i doktrynę własnej nieomylności. Regularnie nie zgadzam się z Sakiewiczem, irytuje mnie narcyzm Paradowskiej, czy mesjanizm Michnika, ale sposób, w jaki Sierakowski przejechał się po nich w popołudniowej rozmowie Tok FM wydał mi się głęboko niewłaściwy. Sądzę, że prorok z definicji musi doświadczyć swoistego katharsis, aby nabrać odpowiedniego dystansu i odrobiny pokory, aby dojrzeć do swojej roli, czego Sierakowskiemu serdecznie życzę. Lidera kreują tak sukcesy, jak i porażki – a tych ostatnich jeszcze zbyt wielu, jak się zdaje, nie doznał.

Jeśli chodzi o wizerunek związków zawodowych, to - jako całość - kształtują go wybryki najbardziej radykalnych przedstawicieli; zasada ta sprawdza się nie tylko w odniesieniu do związkowców. To nie media ukształtowały mój pejoratywny wizerunek związków górniczych, tylko ich wizyta w Warszawie w 2005 r. To nie media także zadecydowały o percepcji przeze mnie związków w ochronie zdrowia, tylko mój okres pracy w tym sektorze. Polecam artykuł w Gazecie Wyborczej nt. Sierpnia '80 pt. Ma pan rację, panie Chavez. Bogusław Ziętek, szef związku, współtwórca lewackiej Polskiej Partii Pracy, jest zwolennikiem działań radykalnych:

Mówi się, że chcemy wieszać kapitalistów, a to nieprawda. My ich tylko chcemy obedrzeć ze skóry.

I jeszcze z listu Ziętka do Hugo Chaveza:

Słusznie twierdzi Pan, że » w ramach modelu kapitalistycznego nie można rozwiązać niezwykle poważnych problemów społeczeństwa: ubóstwa, nędzy i wykluczenia «. Nie można ich rozwiązać ani w Wenezueli, ani w Polsce, ani w innej części świata. Polska Partia Pracy, która wywodzi się z autentycznego ruchu związkowego, popiera również Pański nacisk na to, że jedynym możliwym rozwiązaniem problemów naszych i wszystkich pozostałych społeczeństw może być tylko » socjalizm XXI wieku «

Czy to takie związki postrzega Sławomir Sierakowski jako partnera SLD? Jeśli tak, to jest to powrót do przeszłości. Głosowałem na centrolewicę w 1997, 2001 i 2005 r., ale na takie SLD głosu nie oddam.

Churchill mawiał, że polityk różni się od męża stanu tym, że ten pierwszy myśli o następnych wyborach, a ten ostatni o następnych pokoleniach. Kłopot w tym, że aby zostać mężem stanu, uprzednio należy osiągnąć sukces jako polityk. W krótkim okresie nie wróżę Sierakowskiemu sukcesu, ale oceniam, że w długim ma po temu wszelkie predyspozycje - jest na początku swojej długiej drogi, którą może podążać 30-40 lat. Na razie przypomina mi postać Jana Rokity, ze wszystkimi tego konsekwencjami, tak pozytywnymi, jak i negatywnymi.

Aleksander "Wielki" przemówił:

- To uzdolniony młody człowiek Jeśli Sierakowski chce stworzyć sensowną lewicę, ja jako lider SLD pomógłbym mu.

Pionierski zapał. Popieramy Olka.

- no to jak pomożecie towarzysze?

I oczywiście nie możemy się doczekać, tego dnia, gdy Olo "Fatty" Kwaśniewski pomoże całą lewicę (tej z prawej strony, też mógłby pomóc)

Tak trzymać towarzyszu magistrze!

- no to na drugą nóżkę!

- aaa to już piliśmy?

- zdrowie Pięknych Pań po raz pierwszy!

Cieszę się.

Głosowałam na lewicę ze względów programowych, ale miałam trudności z akceptacją przywódcy LiD w tegorocznych wyborach. Bardzo szanuję Onyszkiewicza i Borowskiego, ale nie oni byli liderami kampanii. Prezydent Kwaśniewski… wszystkich jego licznych zalet i wad było jakby jeszcze za mało – sympatyczne, że jest tak inteligentny, że jego ojciec był lekarzem, że ma zgrabną żonę, że ceni mieszczańskie (drobnomieszczańskie?) cnoty, że jest Europejczykiem. Ale to było za mało na prawdziwego przywódcę lewicy; jestem Europejką, mieszczańskie cnoty mogę sobie praktykować sama, drogi zegarek (cenną ozdobę czczego życia) mogę sobie sama kupić, choćby i na raty. Problem polega na tym, że po zakupieniu wszystkiego, co nam jest potrzebne do życia, a i dla ozdoby (pierścionek z brylantem), okazuje się, że jednak nie wszystko można kupić. A gdy się rozpozna na dodatek, że żaden światowy sukces nie zabezpieczy od starości i śmierci, można popaść w desperację i depresję. Lewica nie może spełniać się jako aspirant do mieszczańskich cnót zachodu Europy. Granicę wyznacza ludzka fizjologia – pojemność żołądka i ilość palców na pierścionki. Życie zresztą nastręcza mieszczaństwu nierozwiązywalne dylematy, na przykład taki: posiadanie męża przystojnego, ale nie dżentelmena, mieszczanka, miłująca nade wszystko dobry smak, mogłaby rozwiązać po prostu kupując sobie nowego lepszego męża (przyjąwszy od niego pierścionek z brylantem). Ale jeśli lubi się takiego męża na zgrabnych nogach, ale bez żadnego gustu? Tu wchodzi ten element naddatku w dobrym czy złym… każdy ma jakiś słaby punkt, i każdy koi jak umie swój ból. Ale można też z tego słabego punktu wydobyć siłę: może przez rezygnację? Mieszczanin jest tu bezradny, bo niby dlaczego miałby rezygnować z czegoś, co zdobył? I cierpi, zamknięty w klatce swojego przywiązania i posiadania.

Przyznam, że wg mnie słabym punktem Olejniczaka było nadmierne przywiązanie do obyczajów ludowych, w rodzaju kraszenia kraszanek i święcenia pokarmów. Ale teraz widzę go we właściwszej perspektywie – gdy trzeba było działać, zachował się jak bohater. Nie jest przywiązany do własnego życia, gdy trzeba kogoś ratować.

Ponieważ chciałabym, by lewica umiała zagospodarować wszystkie talenta u ludzi, którzy z lewicą się identyfikują – myślę tu także o Oleksym, także o Millerze – to oczywiście pragnęłabym, by i prezydent Kwaśniewski działał dla dobra socjalizmu. (Chyba że to jest u mnie objaw nadmiernej mieszczańskiej praktyczności, alias chciwości?) I tutaj można przecież zaliczyć pozytywem na jego rachunku telewizyjną debatę z Tuskiem.

Ta słynna debata prezydenta Kwaśniewskiego z premierem Tuskiem… rzeczywiście sprawiała wrażenie, że to kulturalny przedstawiciel ancien regime’u kontra młody wychudzony sankiulota (a obaj panowie są niemal równolatkami); Danton kontra Robespierre, proboszcz z Ars contra Talleyrand, obywatel Europy kontra wiking, który najeżdża bogate opactwo… polityk urodzony w roku konia (Kwaśniewski) kontra polityk urodzony w roku koguta (Tusk). I debatowali. Dyskusję merytoryczną Tusk przegrał. Ale, niezmieszany, Tusk uparcie tkał palcem wskazującym w Kwaśniewskiego jak misyjny kaznodzieja; albo jak hipnotyzer. I na koniec, zabiwszy tym palcem Kwaśniewskiego, rozłożył ramiona i zwrócił się z miłosnym wezwaniem do widzów: kocham was, zwolennicy LiD, głosujcie na PO, pomóżcie mi pokonać PiS. Nie zachęcił mnie, bo ja chciałam głosować za, a nie przeciwko; na konkretny partyjny program, a nie przeciwko PiS. Ale w ogólnej opinii Tusk wygrał, a w wyborach jego partia miała lepszy wynik niż LiD. Więc miał Tusk jakiś naddatek. Coś, czego prezydent Kwaśniewski nie miał. Moc tumanienia? W dyskusji na argumenty Tusk przegrał, a Kwaśniewski przegrał w grze na czary mary.

To na marginesie artykułu Sierakowskiego Upadek hegemona, triumf cynizmu, z internetowej Krytyki politycznej. (Podoba mi się, że Sierakowski ma swojego ulubionego prawicowego publicystę w postaci Mateji, politologa, który wymyślił ideę IV rzeczpospolitej. Tak antysemita zawsze osobiście zna jednego jedynego uczciwego Izraelitę. Też chciałabym mieć takiego jedynego sprawiedliwego, i najlepiej, żeby to był kardynał albo przynajmniej jezuita. Niestety po odejściu z zakonu Stanisława Obirka straciłam wszelką nadzieję. No ale Sierakowskiemu się udało.) Wszystko dobrze, ale do boju (za wydziedziczonych czy posiadaczy, za lewicę czy prawicę) powinien prowadzić wódz. Czyli ktoś, kto umie przekroczyć mieszczańską egoistyczną cnotę ochrony własnej cennej osoby, i przekracza ją, skacząc z balkonu, by uratować życie drugiego człowieka.

Czy potrafiłby tak działać Kwaśniewski, król życia? A Tusk, także król życia?

Nie wiem, czy Tusk, wygrawszy wybory, zarządza gniewem wygranych; czy jest gniewny? Nie. On się po prostu cieszy ze zwycięstwa. A to, co Sierakowski uważa za cień gniewu, to chyba cień, który pochodzi z historii prawicy, jaka władała w krajach katolickich – cień Mussoliniego, Franco, Pinocheta. Hitler był Austriakiem… Jest to cień przemocy przywódcy, cień pełen winy i zgrozy. Czy Tusk jest cyniczny? Jest sprawny, idzie ścieżką Talleyranda. Zobaczymy, czy ma jakiś nadmiar. A może ma jakiś niedobór?

W każdym razie lewica ma wodza.