Centrum frontu przeszło kilka kilometrów dalej, intensywną sinością pobudzając wyobraźnię obserwatora. Ciemny i grzmiący twór burzowy zawisł na długo nad Białorusią i do późnych godzin wieczornych, aż do zapadnięcia zmroku, mieniące się czerwienią błyski rozświetlały wschodnie niebo, a stłumione grzmoty pełzały wśród łąk i lasów. Powoli i nieśpiesznie burza powędrowała dalej na Wschód...

Oto kilka fotografii tego zjawiska.

Fot. Mirosław Miniszewski. Biebrzański świt, 6 czerwca 2008, 3.30 rano. Teraz panuje tu błoga cisza. Ale pod wieczór turystyczna stonka obsiądzie okolice w oczekiwaniu na pojawienie się łosi. W tym miejscu parkuje niejednokrotnie ok. 30 samochodów i przebywa ok. 100 osób. Pytanie: komu są potrzebni turyści nad Biebrzą?

„Kuriozum cywilizacyjne. Struktura agrarna z XVIII wieku. System osadniczy z XIX wieku”. W ten sposób opisuje nasz region Dariusz Śmiejkowski, publicysta poznańskiego pisma „Metropolia” (nr 12/2007, str. 39) w artykule pt. „Punkt, sieć, koncentracja – o potrzebie metropolitaryzmu polskiego”. Autor przedstawia wizję modernizacji, wytykając polskim władzom, że trzymają nas w zapaści cywilizacyjnej. Ściana wschodnia, z Białymstokiem włącznie, jest według niego poza klasyfikacją. Warta jest jedynie kilku krytycznych uwag. Zdaniem Śmiejkowskiego tylko wielkie i dobrze zmodernizowane miasta, połączone nowoczesną siecią autostrad i lotnisk, są w stanie wywrzeć pozytywny wpływ na region.

Autor pisze też, że w zachodnich Niemczech nie istnieje już prowincja w takiej postaci, jak u nas. Według niego jest to zaleta i należałoby takie rozwiązania naśladować. Jesteśmy w jego oczach dziurą zamieszkałą przez przegranych ludzi bez jakichkolwiek perspektyw, a polityka polskich władz skazuje nas na cywilizacyjny niebyt.
Autor wspomnianego na początku artykułu zdaje się być zaślepiony wizją totalnej modernizacji. Wierzy święcie w to, że jest ona we współczesnym świecie wartością nadrzędną. Zarzuca nam XVIII-wieczną mentalność, ale nie zauważa, że to on właśnie jest oczarowany mocno nieświeżą wizją nowoczesności z czasów rewolucji przemysłowej. Wylicza różnice w PKB, podaje wskaźniki bezrobocia, snuje wizje i propozycje w tonie odkrywcy Ameryki, podczas gdy zmodernizowany świat już od dawna stosuje inne narzędzia w ocenie poziomu swojego życia.

Produkt Krajowy Brutto to nie wszystko
Polska ściana wschodnia osiąga 35% PKB średniej Unii Europejskiej. Czy wzrost gospodarczy liczony procentowo mówi coś o jakości życia ludzi, którzy go osiągają? Wizja modernizacji, którą są owładnięci ludzi pokroju autora poznańskiego pisma, wydaje się być tak samo archaiczna, jak rzekome podlaskie techniki uprawy roli. Jeszcze w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku rzeczywiście obliczano wzrost gospodarczy traktując wodę i powietrze jako niezbywalne, nieskończone dobra o wartości zerowej. Dzisiaj wiadomo, że oceny te były naiwne. Wielkie metropolie ponoszą koszty, których Śmiejkowski nie wymienia. Zatrute powietrze, tłok, korki, choroby cywilizacyjne, kontrasty społeczne. Warszawa, oceniana przez niego jako miasto najlepiej rozwinięte w naszym kraju, jest pełna brudu, smrodu i rozkładających się za życia żebraków na Dworcu Centralnym. Panujące tam tempo wyczerpuje nawet najodporniejszych. Dla wielu jedynym sposobem gwarantującym funkcjonowanie na rynku pracy jest rutynowe przyjmowanie leków antydepresyjnych.
Inne metropolie europejskie borykają sie z podobnymi problemami, jak nasza stolica. Ci, którzy mieszkają lub mieszkali na przykład w Londynie, a jest wśród nich wielu białostoczan, doskonale wiedzą jakie patologie i kloaki kryje to miasto w swoich zakamarkach. Takich zjawisk w Białymstoku póki co nie ma.
Wszystko ma swoje koszty. Modernizacja również. Podawanie Produktu Krajowego Brutto, jako wyznacznika rozwoju cywilizacyjnego zakłamuje wizję rzeczywistości. Śmiejkowski zdaje się wierzyć w to, że im bardziej nowoczesne miasto, tym szczęśliwsi są mieszkający w nim ludzie. Tylko dlaczego krajem odnotowującym największą liczbę samobójstw w Europie jest Dania, jedno z najbogatszych i najnowocześniejszych państw świata, które w 2005 roku osiągnęło dochód roczny w wysokości blisko 51 tys. dolarów na osobę?

Modernizacja wychodząca bokami
Co jest coś ważniejszego niż procenty wzrostu gospodarczego? Wszyscy się zgodzimy chyba na to, że coś takiego istnieje, nawet jeśli publicyści poznańskich czasopism o tym zapomnieli. Zanim wyliczymy walory życia na prowincji, warto uświadomić sobie, że negatywna ocena Dariusza Śmiejkowskiego, który uważa, że mamy na Podlasiu XVIII-wieczne rolnictwo i XIX-wieczne osadnictwo jest, delikatnie ujmując, wyssana z palca. Jeśli naszą tradycyjną, drewnianą zabudowę i zadbane, czyste gospodarstwa porównać choćby z tymi na Mazowszu, to wygrywamy choćby estetyką. Być może nasze osadnictwo jest po prostu zgodne z naturą, a rolnictwo optymalne dla prowadzonego przez nas trybu życia. Coś sprawia, że funkcjonujemy dosyć dobrze bez sieci autostrad, lotnisk i zionących truciznami fabryk. Po drugie, jeśli teza owa jest prawdziwa, to dlaczego jak muchy do miodu ciągną tutaj warszawiacy chcący zakupić siedliska, na których zamierzają spędzać wakacje i emeryturę? Dlaczego w weekendy na podlaskiej prowincji większość samochodów to te z warszawskimi rejestracjami? Widać są walory tego regionu, których dziennikarz „Metropolii” nie jest świadomy. Być może owi warszawiacy wiedzą coś, czego Śmiejkowski jeszcze nie wie – modernizacja, gdy przychodzi już na dobre, wychodzi ludziom bokami.

Prawdziwe wartości prowincji
1) Naturalny rytm dobowy zamiast pracy w korporacji do od 9:00 do 23:00. Może i w wielkich miastach zarabia się więcej, ale każdy kto tego spróbował, wie że oznacza to praktycznie koniec prywatnego życia. 2) Kontakt naturą zamiast godzinnej drogi do pracy. Rozrywka, która zaczyna być coraz bardziej popularna wśród mieszkańców metropolii to słuchanie książek w wersji audio, które pozwalają na twórcze wykorzystanie czasu w drodze do korporacji. Kto ma w Warszawie tylko godzinę drogi do pracy, ten jest w dobrej sytuacji. 3) Zdrowa żywność w o wiele niższej cenie niż tzw. ekologiczne produkty z hipermarketów. 4) Zachowane struktury rodzinne zamiast wyobcowania mieszkańców nowoczesnych osiedli otoczonych murem. 5) Niedziela u rodziny na wsi zamiast wiadomości SMS na święta. 6) Przede wszystkim czas wolny. Bezcenny wobec wizji pracy czternaście godzin na dobę siedem dni w tygodniu. Może to prowokacyjne, co napiszę, ale człowiek nie jest z natury stworzony do pracy najemnej. Kultura, cywilizacja, w pozytywnym tego słowa znaczeniu, wytwarza się tylko tam, gdzie wolni ludzie dysponują odpowiednią ilością wolnego czasu. To, co oferuje nam zmodernizowana, wielka metropolia, jest w pewnym sensie tylko formą nowoczesnego niewolnictwa. Technologia, która w założeniu twórców rewolucji przemysłowej z XVIII wieku miała nas wyzwolić od trudu pracy, stała się kolejną pułapką, w której uwięziliśmy sporą część człowieczeństwa. Dłuższe życie dzięki technologiom medycznym, dłuższa praca dzięki oświetleniu i klimatyzacji, większa mobilność dzięki transportowi, w finale większy produkt. Czy ktoś ma odwagę dzisiaj głośno zapytać jaki jest sens tego wszystkiego?
Dużą część roku spędzam na wsi, koło Krynek. Często mam gości z Polski i zagranicy. Kiedy wieczorem wychodzimy na werandę drewnianego domku, zrazu widzę na ich twarzach niepokój, który stopniowo ustępuje miejsca spokojowi i zadziwieniu. Odkrywają coś, czego w mieście nie mają szansy doświadczyć – ciszę. Żadnych autostrad, samolotów, pociągów. Jest to coś, co sprawia, że zaczynają się zastanawiać nad swoim życiem. Bo czy życiem nazwać można bieg przez zatłoczone ulice z komórką w ręku? Funkcjonowanie w skrajnie zmodernizowanym środowisku oznacza bowiem pęd bez odpoczynku, prosto do grobu. Czas, który pozostaje do śmierci, jest już bowiem sprzedany pracodawcy i bankowi.

Mit modernizacji
Mit dobrobytu jako nadrzędnej wartości został zdemaskowany już dawno. Omamieni wizją niekończącej się konsumpcji nie spostrzegliśmy, jako cywilizacja, że nie da się bez końca unowocześniać środowiska. Czy zdajemy sobie sprawę z tego, że gdy modernizacja, której Dariusz Śmiejkowski tak bardzo pragnie, stanie się udziałem całego świata, będzie to oznaczać jego koniec? Czy tak trudno wyobrazić sobie to, że nasza planeta nie jest wiadrem bez dna, że gdzieś trzeba składować pozostałości globalnej konsumpcji? Gdzieś spaliny z autostrad muszą uchodzić, gdzieś ścieki muszą odpłynąć, a plastikowe torebki gdzieś muszą być wyrzucone. Kiedyś skończy sie przestrzeń, a mamy naprawdę coraz mniej miejsca.
W tej sytuacji to, co uznawane jest dzisiaj przez rzeczników modernizacji za zapaść cywilizacyjną, już niedługo może się okazać oczywistą wartością, którą już teraz można przeliczyć. Nie chcę przez to powiedzieć, że nie mamy się rozwijać. Pragnę tylko uwrażliwić na fakt, że są inne sposoby życia i zagospodarowywania przestrzeni niż obsesyjne budowanie autostrad, lotnisk, fabryk zachodnich koncernów i półniewolnicza praca w korporacjach. Nie znaczy to też, że Podlasie jest doskonałym rajem na ziemi. Wiele jest do zrobienia, ale najważniejsze jest to, że mamy przestrzeń do działania. Jeśli nie damy się omamić prorokom bezwzględniej modernizacji, mamy szansę uczynić nasz region przyjaznym człowiekowi miejscem normalnego życia. Być może, kiedy skończy się już ropa oraz inne paliwa kopalne i mieszkańcy metropolii dostrzegą to, co zrobili ze swoim otoczeniem, nasze prawnuki będą nam dziękować za to, że utrzymywaliśmy to miejsce w „cywilizacyjnej zapaści”.

© Copyright by Mirosław Miniszewski

miniszewski@onet.eu

Fakty czy myślenie życzeniowe?
Dwie największe polskie metropolie, czyli Górnośląski Obszar Przemysłowy oraz Obszar Metropolitarny Warszawy, są tworami, które nie powstały w odgórnie zarządzonym programie, ale są efektem innych procesów. Śląska metropolia powstała na węglu, a warszawska na tym, że jest politycznym i biznesowym centrum kraju. Jeśli weźmiemy pod uwagę inne wielkie metropolie, takie jak np. niemieckie Zagłębie Ruhry, to zobaczymy, że powstały one w podobnym procesie, którego nie sposób wymusić ustawą.
Czy władze Białegostoku mają sposobność do tego, aby myśleć o naszym mieście w podobny sposób? Jest to raczej dyskusyjne. Włodarze nasi liczą na prestiż i przypływ gotówki. To jest jakiś argument, ale niewystarczający. Metropolia nie tworzy się z ustawowo zagwarantowanej definicji i strumieni środków finansowych. Tworzą ją przede wszystkim więzi między centralnym miastem a otaczającymi go gminami. nyle, że Na Podlasiu więź istnieje, ale jest ona innego rodzaju i nie będzie nigdy tworzywem metropolitaryzmu, bo jest z zasady prowincjonalna i jednocześnie wyjatkowa. Dla ludzi, którzy się tutaj nie urodzili i nie wychowali, ten związek jest widoczny i decyduje o specyfice tego regionu – jest też nigdzie indziej w Polsce nie spotykany. Białystok jest i będzie prowincją, nigdy zaś metropolią, chyba że za bardzo długi czas, jak władze zrobią wszystko, aby zniszczyć specyfikę tego wyjątkowego obszaru. W proponowanej formie, idea białostockiego metropolitaryzmu jest utopią. Jego wprowadzenie zabije naturalne więzi, ale nie zastąpi ich nowymi, bo te tworzą się przez dziesięciolecia. Bedzie to w efekcie kulturowa śmierć regonu.

Prowincja i prowincjonalizm
Białostocki prowincjonalizm jest wytchnieniem tego miasta. Sprawia, że miasto to nadaje sie do życia, czego o polskich metropoliach nie sposób powiedzieć. A jego związki z niezurbanizowanymi i niezniszczonymi okolicami, gdzie funkcjonują naturalne i stabilne relacje międzyludzkie, oparte na niezmodyfikowanych i niepatologicznych procesach, są wartością, której zaślepione wizją modernizacji władze nie widzą, albo też nie chcą widzieć. Nie ma też pewności, czy sami mieszkańcy naszego regionu to dostrzegają. A to, co dzisiaj jest synonimem zacofania i nieudolności (skądinąd tylko częściowo ten pogląd da sie uzasadnić), za kilkadziesiąt lat może być bezcennym skarbem. Teraz tego nie widzimy i nawet nie ma sensu przekonywanie nikogo do tej racji. Są bowiem procesy, których większość z nas nie dostrzega, interesując się doraźnymi i motywowanymi ekonomicznie rezultatami. Zapominają oni, jaka cenę płacą za swój status mieszkańcy współczesnych wielkich miast i metropolii. Czy tego naprawdę nie widać? Brud, smród spalin, niedająca się pić woda, zuniformizowane i nieludzkie osiedla pełne zagonionych do roboty ludzi, tysiące żebraków, zatrważająca przestępczość itd. itp. Długa jest ta lista. U nas tego jeszcze nie ma w takim stopniu, ale bardzo sie niektórzy z nas starają o to, aby i nas tym zarazić.
Wydaje się, że prawdziwym powodem tego stanu rzeczy jest to, że nikt z władz nie ma tak naprawdę koncepcji na rozwój tego miasta. Bo to, że metropolią nie jesteśmy i nie będziemy, nawet jeśli napiszą to nam w ustawie, nie oznacza, że nie mamy sie rozwijać. Tu nie chodzi przecież o utrzymywanie Białegostoku w zacofaniu, ale o takie nim kierowanie, aby skorzystać z tego co w nim cenne. Tego jednak nie chcemy dostrzec.

fot. Mirosław Miniszewski - podlaski krzyż

Szał modernizacji
Z jakiegoś niepojętego powodu ludzie jakieś dwieście lat temu wpadli w szał realizowania idei postępu. Modernizowanie świata prowadzi jednak do jego zagłady, która nastąpi prędzej czy później. Niech nikt nie ma w tej kwestii wątpliwości – takiego tempa, bez naruszania integralności zarówno świata, jak i człowieka, nie da się utrzymać. Tu nie chodzi wcale o ekologię, która stała się dzisiaj w dużej mierze zbiornikiem wyświechtanych sloganów. Chodzi o coś więcej – o zadanie sobie banalnego pytania: po co to wszystko? Zachowanie równowagi tak między światem przyrody a ludźmi, jak samych ludźmi między sobą, zasadza się na umiejętności samoograniczania się. Sprawności, która ma swe źródło w antyku i znakomitą kontynuację w chrześcijańskiej tradycji. Bez niej upodabniamy się do jakiegoś wirusa, którego jedynym zadaniem jest modernizować i konsumować, modernizować i konsumować... aż do końca, czyli samozagłady.
Z modernizacyjnego pędu, w którego kultywowaniu spóźniliśmy się, my Polacy, o jakieś 100 lat, nie wynika nic, na czym nam dzisiaj, bogatszym o przywilej obserwowania tych, co weń weszli, powinno zależeć. Znając jego skutki powinniśmy raczej unikać go, aby chronić to, co jeszcze nam zostało do ocalenia.
Kto zada sobie trud i przyjemność zarazem, aby udać się na Podlaską wieś, i kto spojrzy na nią okiem nie technokraty i inżyniera, tylko po prostu człowieka, ten dojrzy to, co jest wartością tej ziemi. Ktoś, kto to kiedykolwiek dostrzegł, wie o czym mowa. Kto nie widzi tego, i tak pewnie nie zobaczy, nawet jeśli by mu to placem wskazać. Ten świat i tak ginie i wiadomo już dzisiaj, że procesu unowocześniania nie da sie zatrzymać. Można go jednak spowolnić. Można wybrać inną drogę. Droga ku metropolii jest błędna. Nie idźmy nią.

Za późno, ale w czas
I co z tego, że zbudujemy wreszcie trasę Via Baltica? Za parę miesięcy i tak litr benzyny będzie kosztować 6,50, a wciągu dwóch lat przekroczy 10 zł? Kto będzie się poruszał samochodem? Co tego, że być może powstanie, nie wiedzieć po co i dla kogo, lotnisko? Po pierwsze, na Okęcie jest 3 godziny drogi. Po drugie, dokąd mają samoloty wozić pasażerów, do lasu? Szukajmy raczej rozwiązań nietypowych, oryginalnych. Bo te, które się nam proponuje, są wypróbowane gdzie indziej i wiadomo już, że się nie sprawdziły. Do tego potrzeba jednak czegoś więcej niż zatrudnienia agencji PR, która zaczyna od narysowania flagi z motywem zerżniętym z bandery Japońskiej Marynarki Wojennej z okresu II wojny światowej. Potrzeba także większego wysiłku intelektualnego, niż po prostu wpisania się na ustawową listę metropolii, z naiwną wiarą w magię takiej decyzji.
Tu potrzebna jest miłość do tej ziemi, świadomość tego, że ani przemysł, ani agroturystyka, ani nawet transport lotniczy i samochodowy nie są przyszłością tego regionu. Za późno na te rozwiązania. Czas jednak na inne. Pomyślmy nad nimi, zamiast zrzynać szablonowe rozwiązania pogrążonych w modernizacyjnej malignie technokratów.

I heard a story about a Jewish woman who was born in Bialystok in 1920s or 1930s, who came here in the second half of 1990s and stated that she did not recognize her native town. In her opinion the old and present Bialystok were two different worlds.

Unfortunately many its inhabitants do not even know its rich history. Town without its history, inhabitants without consciousness of their native town's history probably won't be proud of living here. They won't know that their town's face was shaped by Poels, Jews, Germans, Russians, Belarussians. There is a deep necessitiy to refer to its roots.

Bialystok was significantly destroyed during the World War II. Presently we do not have many monuments witnessing its rich history. Those ones which survived do not appear to be especially spectacular and stunning, but they still retian spirit of the past and they are worth preserving.

I think that there is a possibility to save relics of the past and develop the modern architecture without destroying the old and apparently unspectacular buildings, streets or gardens of the town, where before the World War II several nations lived in relative peace. These places still hold the atmosphere of old times and are capable of arousing imagination.

Below there are presented pictures taken about one month ago, they depict old cosy houses, lush gardens which one day may just disappear...

First Tatars were settled in Lithuania in the 14th century by the Great Prince of the Grand Duchy of Lithuania - Witold (Vitaut, Vitautas). Here in Podlasie - in villages - Bohoniki, Drahle, Malawicze, Nietupa, Sanniki, Kruszyniany, Luzany, Studzianka, Lebiedziew, Ortel, Malaszewicze, they appeared in the 17th century. Polish king - Jan III Sobieski settled them in royal villages in exchange for money he should have payed them for their service in royal army, but because of lack of money in state treasury soldier's pays could not have been paid. Tatars obtained many privileges - they could marry Chrisitan women, obtained nobility and were allowed to preserve their Muslim faith and tradition.

Today about 5.000 Tatars live in Poland, most of them in Bialystok (in the north eastern Poland) - about 2.000 - 3.000, they still confess islam. But it seems that many of them lost their Tatar features - not all have slanted eyes, black hair, olive complexion and high cheekbones. They perfectly integrated into Polish society, their islam is very gentle, moderate and peacful, we can say liberal. Tatar women have equal rights as men, they are not discriminated by their husbands, they can learn, study, work and have equal position to men. Their realtions with other national groups in Podlasie (Poles, Belarussians) apppear to be exemplary.

Below I am presenting pictures taken during last Sunday trip to Kruszyniany.

Mosque in Kruszyniany, bulit in the second half of the 18th century or in the first half of the 19th century.

Mizar in Kruszyniany. Mizar it is the name for Tatar cemetery. Many of tombstones come from the 19th century.

Beautiful pine in the mizar a few hundred years old, it may be as old as whole cemetery, which was established in the second half of the 17th century.

Dziwnie się spaceruje zmierzchem po takich miejscach, jak Supraśl. Nawet, kiedy jest ciepły wieczór, ciekawe towarzystwo, a komary nad zalewem mniej uciążliwe niż zazwyczaj. Poczucie obcości i odklejenia od doświadczanej rzeczywistości dominuje nad innymi wrażeniami. Jest się bardzo na zewnątrz, bardzo poza tym miasteczkiem. Nie sposób wejść w ten żyjący miejski organizm, bo to ciało jest nieżywe. Strach przed miastem bez ludzi jest jak lęk przed śmiercią.

Rubbish in the forest (2 above pictures), a real and very serious problem in Polish forests - some inhabitants of villages and towns used to throw away garbage they produce straight to the forests. It is of course strictly forbidden by Polish law and should be severely punished, but I suppose only few were sentenced to any fine.

Even the most beautiful Polish forests are often marred with old clothes, shoes, cans, cooking pots, sometimies also washing machines or fridges. Apparently it may seem that it is a problem of a poor people, but in fact the real culprits are well off persons.

Kolejna próba ucieczki przed nieporządkiem. Brak pojęć umożliwiających spokojny ogląd sytuacji. W zróżnicowaniu zajęć, sytuacji, stanów siebie i nastrojów tego upływającego miesiąca nie sposób dostrzec wewnętrznej logiki lub – choćby – klamry spinającej te wydarzenia w spójną całość.

Wyjazdowe spotkanie Klubu Marzyciela w Ośrodku Wypoczynkowym Uniwersytetu w Ploskach, nad Narwią. Gorąca sobota. Leżenie na trawie, nad rzeką. Czytam, zasypiam, budzę się, znowu zasypiam. Niepokój przed bezpośrednim kontaktem z trawą, ziemią, szybko zamienia się w równie niepokojący spokój. Ludzkie ciało leżące na „gołej” ziemi może albo być martwe, albo żyć jeszcze bardziej.

Kawa z ekspresu w Ptasiej Osadzie i przypatrywanie się zachodzącemu słońcu. Odkrywanie zalet nicnierobienia, zalet trwonienia czasu na kawę, gazetę i patrzenie na niebo, drzewa, rzekę.

Marzyciel na drewnianym pomoście Ptasiej Osady. Atmosfera podniosła. Wspaniałe towarzystwo. Inspirująca dyskusja przy kawie i pestkach słonecznikowych. „Klątwa” Wyspiańskiego jako dramat o problemach komunikacyjnych. Trudność wyjścia poza język. Młoda reprezentująca czystą cielesność. Próba przekonania Karola, że miłość dla Wyspiańskiego nie istnieje. Błyskotliwy flow obu Wężów. Przemyślane mówienie Magdy i milczenie Doktora.

Ognisko do czwartej nad ranem. Granie na gitarze, wrzeszczenie, urwana struna. Wreszcie, kiedy już dnieje, zasypianie z podwyższonym tętnem na zapadniętym łóżku domku numer trzydzieści jeden.

Czwartkowe Metro. Gęsta, niezdrowa atmosfera miejsc, gdzie ze zbyt niskiego stropu skapują krople ludzkiego potu. Jest duszno i podziemnie, ale to ostatnie tylko w sensie dosłownym. Stoliki niesamowicie blisko siebie. Brak możliwości nie dotykania, nie ocierania się o kogokolwiek. Nieustający kontakt wzrokowy i cielesny. Brak możliwości ucieczki bez konieczności ponownego kontaktu. Wszechobecna cielesność sprzyja nadawaniu wszelkim kontaktom wymiaru seksualnego. Drum’n’bass przeplatany hitami lat osiemdziesiątych i radzieckimi hitami festiwalowymi. Biełyje rozy. Drażniąca dysproporcja pomiędzy manifestowaną offowością miejsca i ludzi, a efektem, jaki na stępiony alkoholem i legendą miejsca umysł wywołuje piosenka, którą już kiedyś się słyszało. Więc patrzysz i nie wiesz, czy wierzyć tym ludziom i w tych ludzi, skoro tak dużo w nich nieprawdy. Kiedy oszukuję sam siebie, nie mogę oszukać nikogo innego. Bo skąd wtedy wiem, że oszukuję? Kiedy poziom tej dysproporcji zapala alarmową lampkę, nie pozostaje nic innego, jak uciekać. Nocna taksówka spod kebabowni zabiera w bezpieczne miejsce.

Więc przyroda i plastik, spokój i niepokój, ład i nieuporządkowanie. Więc pisanie i trwonienie czasu, praca i leń. Więc prawda i kłamstwo, poezja i proza. Więc jest maj i maja nie ma.

Arab - Israeli conflic is not black and white one, there is not one party which is absolutely good and the second one - absolutely bad, as many European leftists see that, they perceive Israelis as a bad guys and Arabs as an exclusively persecuted victims.

Israelis have a right to possess their own state, and so do Palestinians. But it is absolutely unimaginable to tolerate such a situation when some groups of raidcal Palestinians demand destruction of Israel or in their fight for statehood resort to terrorism and attack innocent civilians.

It enjoys me much that Polish government, especially president Lech Kaczynski so unambiguously supports politics of Israeli government. In an interview which he gaved last Saturday to the one of the mot important Polish dailies ("Rzeczpospolita") he stated that Poles because of its historic and cultural ties whit Jews are lively interested in good relations between these two nations.

I belong to these people who - maybe naivly and sentimentally - believe in brotherhood between nations. I myself live in a town (Bialystok, north eastern Poland), where still live many nations - Poles, Belarussians, Tatars, Russians, descendants of Germans, where coexist different cultures and religions - Catholics, Orthodox faithful, Muslims, Protestants, and traces of the past are visible - former Jewish synagogues, houses, cemetaries.

When I have more free time I will translate that interview with president Lech Kaczynski, in which he spoke so much about Polish - Jewish common history, common national heros, poets, writers. Jewish presence in Poland counts about 800 years, so it is no wonder that these two nations are so close to each other. There is no other possibility than true, deep and sincere reconciliation of Poles and Jews. And it is a good news that Poland appears to be one of the most reliable Israel's allies.

Town rights (statutes) Bialystok gained in 1749; its rapid growth as an improtant trade and cultural centre it owed to Jan Klemens Branicki - representative of Polish nobility, who became the owner of the town in the first half of the 18th century. In that period Bialystok and surrounding region was inhabited by Poles, Rutheninans, Jews and Tatars; Catholic, Greek Catholic, Orthodox, Judaism and Muslim belivers. All these ethnic and religious groups lived in relative peace and tolerance. Later on, in the first half of the 19th century newcomers from German states also appeared here.

Below there are presented a few pictures depicting old sacred bulidings related to a few religious and national groups inhabiting this town.

It is the oldest Orthodox chuch in Bialystok, founded by Jan Klemens Branicki in 1758, originally as a Greek Catholic church.

Saint Roch's church - one of the most modern Catholic churches in the interwar period in Europe, designed by outstanding Polish architect - Oskar Sosnowski.

To be continued...

Former factory near Czestochowska street.

Old factory close to Jurowiecka street.

Unfortunately many of the old textile factories have been in so pitiful state that it has not been possible to save and renovate them, some of them were just knocked down, onle a few survived and it is difficult to predict how long they will stay as a part of the town landscape. Some of them are now converted into the lofts and probably it is the only way to protect those old buildings, though there is a great danger that they may lose its original character.

Below I present pictures of two untouched old plants and one being under way of converting into lofts.

It is an Orthodox church in Suprasl. First Orthodox church in Suprasl was built in the end of the 15th century. It was blew up by withdrawing German Nazis in 1944.

In Suprasl bicycle path ends and later on we went the road to Krynki, all the time across beautiful and old Knyszynksa forest. After passing a few kilometres we turn right, asphalt ended and we entered the real kingodm of the primeval forest.

Road to Budzisk Reserve in Knyszynska Forest.

"Entrance" to Budzisk Reserve in Knyszynska Forest.

As far as I am personally concerned, especially bike trips makes me fell free, they provide me with a kind of methaphysical sense of happiness and freedom. Forest itself in turn appears to be a real sanctuary for me, it is a place when I am able to believe in God and get rid of all my fears; a place for a deep contemplation and meditation. Real sanctuary...

In the middle of Budzisk reserve.

On our way home we started joking that this forest reminds us of "Blair Witch Project" and for sure it also has its witch whom one day we will meet ;-) There are many interesting and mysterious forest stories told by forest village inhabitants about ghosts, devils, but about them next time...

Sam mam do pani Rzecznik zupełnie inne pretensje, i nie do niej jako do osoby, lecz jako do urzędnika państwowego, a i do samego urzędu, jako instytucji. Swego czasu zdarzyło mi się udzielać pomocy prawnej pewnej Białorusince zamieszkałej w Białymstoku, która wyszła za mąż za Polaka, ale przyjechała tu do Polski z dziećmi z pierwszego małżeństwa z Białorusinem, który zginął w wypadku. Miała poważne problemy z zalegalizowaniem pobytu na terytorium Polski swego 12 - letniego syna, odpowiedni wydział podlaskiego urzędu wojewódzkiego odmawiał wydania chłopakowi zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, a aroganccy urzędnicy odsyłali matkę do konsulatu w Brześciu - tam zresztą też odmawiano jej udzielenia pomocy. Sytuacja wydawała się beznadziejna, chłopakowi groziła deportacja na Białoruś i umieszczenie go w jednym z tamtejszych domów dziecka, ze względu na brak najbliższej rodziny. Jedyne co mogłem zrobić ze swej strony, to napisać solidne odwołanie od decyzji urzędników białostockiego urzędu wojewódzkiego do Urzędu do Spraw Cudzoziemców, co też uczyniłem. Jednocześnie wystosowałem oficjalne pismo jako prawnik organizacji działającej na rzecz praw człowieka do Rzecznika Praw Dziecka, by ten ze swej strony objął jakimś nadzorem ową sprawę, by się do niej przyłączył, monitorował ją, by podjął jakiekolwiek działania leżące w zakresie jego kompetencji. Po bodaj miesiącu otrzymałem odpowiedź drogą mejlową, która zawierała streszczenie ustaw odnoszących się do sytuacji cudzoziemców chcących zalegalizować swój pobyt na terytorium RP. Jako prawnik zajmujący się sprawami cudzoziemców znałem te przepisy niemal na pamięć. Ręce mi opadły i byłem wściekły na cały ten kraj i na fikcyjne, fasadowe urzędy. Dlatego rozbawiło mnie, gdy we wspomnianej wyżej dyskusji w TVN24 były poseł Krzysztof Boska twierdził, że biuro Rzecznika podejmuje interwencje w podobnych sytuacjach.

Całe szczęście urzędnicy z Urzędu do Spraw Cudzoziemców podzielili moją argumentację z odwołania i przyznali chłopakowi zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony. Rodzina zatem może spokojnie i swobodnie mieszkać razem w Polsce. Czy podobne historie zawsze kończą się happy endem? Ile jeszcze podobnych pism dotarło do biura Rzecznika Praw Dziecka, po których ten nie podejmował żadnych działań, a pracownicy biura wysyłali jedynie krótkie resume ustaw? Nie mam pojęcia.

Poles, Belarussians, Tatars, Russians, descendants of Germans are still hosts of our town, but Jews who before the II World War made up 50% of Bialystok's population are absent. Majority of Jewish inhabitants was exterminated by German Nazis in 1941 - 1944. Only a few hundreds of Jews were able to save their lives. Presently there are no open and functioning synagogues or houses of prayer, no lively Jewish community in Bialystok.

This post is dedicated to places which during the II World War found itself in the borders of the ghetto area, where German Nazis gathered about 50.000 Jews.

Evening in Czysta street. View from Czysta street, on the left - house in ghetto were Samuel Pisar lived.

House in the courtyard in Czysta street no 5

Old buildings in Czestochowska street, near Czysta and Warynskiego street.

Warynskiego street, near Cytron Synagogue, in front of - yellow and brown building was a school for Jewish girls before the Second World War

All those intensive, fresh scents of the firs, pines and junipers, bright blue sky and sunbeams breaking through the trees, pale green of the forest with its trees, herbs and grasses around; mysterious and fabulous roads were phenomenally beautiful after the long, cold and rather grey than white winter - those winter even cross - country skiing was impossible, because lack of the snow.

Knyszynska forest - the place where we went - is one of my favourites forests in Podlasie and even in whole Poland. Although I live close to Bialowieska Forest/Bialowieza Forest - it is only 60 kilometres from Bialystok, I prefer Knyszynska Forest - it starts on the outskirts of Bialystok and ends almost on the border with Belarussia. Living in the downtown I go to Knyszynska Forest by bike only 20 minutes, and when I reach its edge, it looks more or less in this way (more or less, because the place which is visible in the picture below is much farther - about 20 - 25 kilometres from Bialystok - between Bialystok and Michalowo, close to the village named Majdan):

Bialowieza Forest is more gloomy and darker than Knyszynska Forest, less diverse in respect of landscape and types of the forest. Bialowieza Forest lies on the lowland, Knyszynska in some places on the lowland, in other ones on the small or the higher hills. In Bialowieza Forest dominate deciduous trees, in Knyszynska Forest evergreen ones. And Knyszynska is much more inspiring - if I only had more free time I could write fables...

I do apologize for the poor quality of above pictures.

I must confess that I am a rather moderate rationalist and everything try to explain and understand. When I was a student of Law Faculty in Uniersity in Bialystok I had forensic psychiatry's lectures. Once we - it means me and my two friends - went to psychiatric hospital in Choroszcz to see how it works in practice. We met our lecturer who became our guide in hospital. We had many conversations, and one of them concerned possession. Our lecturer informed us that psychiatric hospital cooperate with priest - exorcist. I could not understand it, I was convinced that possession does not exist, that it is only unrecognized psychic disorder, psychic illness. I knew that region where I lived was one of the most religious regions in Poland, and its tradition, catholic and orthodox church upbringing which people here obtained influenced also doctors, psychiatrists, they were born here, raised, mainly in catholic or orthodox church families, and thier background must impact them. I did not believe in possession and our lecturer was not able to convince me and my friends.

Yet before forensic psychiatry's lectures once I attended a meeting with priest - exorcist from Kleosin nera Bialystok. He told us a stroy about a girl who was led to him by her parents. She should have been possessed. When she entered a chapel she started screaming, speaking foreign languages which she had never leraned and even languages which had not existed, and her voice was cruelly inhuman, manly and terryfing. Of course I considered it was a psychic disorder which medicine, psychiatry does not know, and has difficulty in disocvering its roots and causes.

But after yesterday's documentary I started thinking if it is possible that a fragile, delicate, sensitive girl - even if sha was ill - is able to produce such horryfing sounds, voices? Is a human being organism able to create such inhuman sounds, especially a womanly one?

Anneliese was a very religous person, religion was her almost whole life, she probably read a lot of religious books, and maybe all konwledge, all information that she gathered coded itself in her subconscious and during the explosions of her illness some of those things which lived in her subcnoscious let out in the form of frigthening voices, delusions and kind of epilepsy. Maybe, but why none of doctors was not able to treat , to help her?

I think there is a Mystery where a man should give a bow to It.