La galleria Borghese, senza dubbio uno dei musei più importanti di Roma, pur raccogliendo moltissimi capolavori dell'arte Italiana presenta un numero piuttosto esiguo di opere del Quattrocento perchè il nucleo principale della raccolta è dovuto al collezionismo del cardinale Scipione Borghese (1579-1633), appassionato di arte antica e della sua riscoperta rinascimentale in polemica con quella del periodo immediatamente precedente. Le dieci opere databili al XV, tra le quali spiccano quelle di Botticelli, Pinturicchio, Pietro Perugino e Antonello da Messina, secolo sono infatte tutte dovute a integrazioni successive e si trovano in tre sale, IX, XII  e XX.

Sala IX

Sandro Botticelli, Madonna con Bambino, san Giovannino e angeli, 1488-1490, tempera su tavola, tondo, diam. 170 cm
Lorenzo di Credi, Madonna con Bambino e san Giovannino, 1488-1495, tempera su tavola, tondo, diam. 88 cm
Pinturicchio, Crocifissione tra i santi Cristoforo e Girolamo, prima del 1473, olio su tavola
Pietro Perugino, Madonna col Bambino, 1497 ca, olio su tavola, 44 x 34 cm
Fra Bartolomeo, L’adorazione del bambino, 1495 c.a. tempera su tavola, tondo, diam. 87 cm

Sala XII

Francesco Bonsignori, Ritratto di Petrarca, fine secolo, olio su tela, 33 x 22 cm
Bernardino Fungai, Comunione di Santa caterina da Siena, fine secolo, tempera su tavola, 35 x 25 cm
Lorenzo Costa il Vecchio, Crista alla colonna, prima del 1494, olio su tavola, 54 x 37 cm

Sala XX

Vittore Carpaccio, Ritratto di donna, 1495, olio su tavola, 28 x 24 cm
Antonello da Messina, Ritratto d'uomo, 1475 cairca, olio su tavola cm. 30 x 24

Natürlich wurde Christi Himmelfahrt auch im Mittelalter gefeiert. Die Auffahrt in den Himmel wurde sogar realistisch verdeutlicht, indem eine Christusfigur in das Kirchengewölbe hinauf gezogen wurde. Dann regnete es aus dem Gewölbehimmel Blumen und Heiligenbildchen oder brennende Faserstückchen (Werg). Sie stellten die Feuerzungen des heiligen Geistes dar. (Ökumenisches Heiligenlexikon)

In manchen Gegenden verdeutlichte man nicht nur die Himmelfahrt, sondern auch das Gegenstück: Eine Teufelsdarstellung wurde vom Kirchengewölbe gestürzt und von der Gemeinde geschlagen. So wurde symbolisch die Herrschaft des Bösen beendet.

In Deutschland feiern wir an Christi Himmelfahrt auch Vatertag. Dieser wurde im Mittelalter zwar noch nicht gefeiert, die Wurzeln des Brauches liegen aber vermutlich ebenso in dieser Zeit.

Am Himmelsfahrttag waren Flurumgänge, Spaziergänge, üblich. Warum ist umstritten. Zum einem könnte der Brauch aus dem germanischen Recht kommen, wonach jeder Grundbesitzer sein Land einmal im Jahr umschreiten musste, um es zu behalten.

Anderseits könnte der Brauch auf die "Apostelprozession" aus dem Matthäusevangelium zurückgehen oder zur Erinnerung an die von Papst Leo III eingerichteten Bittprozessionen sein. Doch egal, wo genau die Wurzeln liegen: Schon im Mittelalter verkamen die Spaziergänge zu Touren auf denen der Alkohol das wichtigste war.

Noch eine schöne Bauernregel zum Schluss: "Wie Christus in den Himmel fährt, / zehn Sonntag so das Wetter währt."

Christi Himmelfahrt, von Pietro Perugino, 1496-1498

"How were the receipts today at Madison Square Garden?" - P. T. Barnum

"Josephine" - Napolean Bonapart

"I have tried so hard to be right." - President Grover Cleavland

"Wait a minute" - Pope Alexander IV

"Damn it, don't you dare ask God to help me." - Joan Crawford

"All my possessions for a moment of time." - Queen Elizabeth I

"I seek black light." - Victor Hugo

"Nothing matters.  Nothing matters." - Louis B. Mayer, film producer

"Woe is me.  Me thinks I am turning into a god." - Vespasian

"I am curious to see what happens in the next world to the one who dies unshriven." - Pietro Perugino

"This is absurd!  This is absurd!" - Sigmund Freud

"It is finished." - Messiah

Mistrzów pędzla było na przestrzeni wieków wielu. Dużo rzadziej trafiali się arcymistrzowie. Niby malowali tak samo jak mistrzowie, ale jednak ich dzieła były lepsze, milsze dla oka, bardziej realistyczne - lśniły geniuszem jakim los obdarzył ich twórców.

Pod koniec XV w. we włoskiej Perugii była słynna pracownia malarska, którą kierował ceniony w calym kraju mistrz Pietro Perugino. W 1494 r. pod skrzydła mistrza trafił 11-letni chłopiec, w którym drzemał geniusz. Perugino oszlifował ten malarski diament i 10 lat później młokos znokautował mistrza.

Dla zwykłych śmiertelników widoczne u góry "Zaślubiny Marii" namalowane przez Perugina około 1500-1504 r. są obrazem, któremu trudno coś zarzucić. Jednak 21-letni Rafael Santi nie był zwykłym śmiertelnikiem. W 1504 r. wykonał obraz przedstawiający to samo zdarzenie i w tej samej konwencji, ale lśniący geniuszem.

W zasadzie wszystko w obrazie Rafaela jest lepsze. I budynek w tle, który nie jest ścięty i wygląda jak prawdziwy dom, a nie jak teatralna dekoracja. I kapłan, który nie stoi sztywno na baczność jak kukła, ale lekko pochyla się pomagając Józefowi nałożyć obrączkę Marii. I płyty placu, które lepiej podkreślają perspektywę. I wreszcie odrzucony przez Marię konkurent Józefa, który łamie gałązkę w taki sposób, że nie mamy wątpliwości, iż ta zaraz trzaśnie, podczas gdy na obrazie Perugina łamanie wygląda bardzo nieprzekonująco. Niby szczegóły, niby nic wielkiego, ale różnicę między mistrzem a arcymistrzem widać gołym okiem.

Pietro Perugino "Zaślubiny Marii", ok. 1500-1504, olej na desce, 234 na 185 cm, Musée des Beaux-Arts w Caen (powiększenie)
Rafael Santi "Zaślubiny Marii", 1504, olej na desce, 170 na 117 cm, Pinacoteca di Brera w Mediolanie (powiększenie)