Niektórzy jeszcze myślą. Mnie się to dość często zdarza, choć różnie można oceniać płody tej aktywności. Kłębią się też we mnie bardzo silne uczucia. Często można je uznać za "negatywne". Kiedyś, kilka lat temu, wspominając część z nich, właśnie tych, które uważałem za negatywne, wyraziłem przed sobą głębokie pragnienie:

chciałbym, aby te zdarzenia nigdy nie miały miejsca, abym tych ludzi nigdy nie spotkał, odczułem to zbyt traumatyczne, nieprzyjemne

Po chwili uderzyła mnie jednak inna myśl. Przecież, gdybym nie spotkał takich ludzi, gdyby życie nie doświadczyło mnie w taki sposób (proszę o dystans do tego "doświadczyło" - nie siedziałem przecież w obozie koncentracyjnym) - to, pomyślałem, nie zachowywałbym się tak, jak teraz. Moje "ja" przedstawiałoby się zupełnie inaczej, bowiem wiele jego elementów powstało właśnie w opozycji do tego, co mi się nie podobało.

Zanegowanie tożsamości mojego "ja" z chwili tamtych myśli, w stosunku do hipotetycznego "ja", ukształtowanego bez doświadczeń, które uznałem za "negatywne" - okazało się tylko pierwszym krokiem. Potem przyszła myśl, która wstrząsnęła mną bardziej. A może... Może, gdyby nie te elementy, które tak chętnie bym odrzucił - gdyby one nie wystąpiły w moim życiu, gdybym nie wyrósł przeciw nim... To może one weszłyby w skład tego mojego hipotetycznego "ja"? Może moje hipotetyczne "ja" wydałoby mi się (z punktu widzenia mojego obecnego "ja") personifikacją tego, co starałem się odrzucić? Moim Jungowskim cieniem? Może gdyby nie to, co chciałbym odrzucić - powstałby ktoś, kogo moje dzisiejsze "ja" by nienawidziło? Nie da się, uważam, odrzucić takiej hipotezy.

Do czego prowadzą, moim zdaniem, takie konstatacje? Przede wszystkim - to, co odrzucamy, należy uznać za część nas samych. Po drugie, trudno w takim wypadku wskazać faktyczną różnicę pomiędzy, np. "ja" a "nie-ja". W głębi, w samej istocie rzeczy, należy utożsamić wszystko ze wszystkim. Po trzecie wreszcie, jeśli cenimy coś wysoko, równie wysoko powinniśmy cenić jego "zaprzeczenie". Bo tylko ono pozwala nam czuć ten smak i się nim cieszyć. Mamy tu dwie uzupełniające się części całości.

Jeśli do kogoś przemawiają tak absurdalne, zdawałoby się, wnioski, to powinien popatrzeć dalej. Im dalej, tym bardziej będziemy się bać. Kultura pacyfizmu i tolerancji zdaje się w tym świetle zawdzięczać Hitlerowi i koszmarowi jego wojny swoje zwycięstwo. Poważnie wątpię czy by się tak rozpowszechniła, gdyby nie groza tamtych czasów. Liberałowie z jednej strony, a konserwatyści z drugiej - powinni na kolana padać przed Związkiem Radzieckim, za pokazanie absurdów komunizmu. Radykalni ateiści winni są wielkie podziękowania (legendzie?) "Świętej" Inkwizycji i obecnym posunięciom radykałów religijnych. I tak dalej. I temu podobne.

Czy te wnioski mają walor prawidłowości? Nie wiem, ale przemawiają do mnie bardzo głęboko. Zresztą, przemówiły już wtedy, kiedy do mnie przyszły, a im dłużej z nimi żyję, tym lepiej. W naukach przyrodniczych, o takich spostrzeżeniach mówi się, że zdają się sprzeczne ze zdrowym rozsądkiem, może kontrintuicyjne. Na gruncie psychologii, socjologii, można - jak sądzę - wybrać dwa rozwiązania.

• pokazują, że "absolutne" wartości należałoby potraktować tylko jako wytwór naszych umysłów, aberrację psychiczną, stan patologiczny
• należy uznać je za błędne, kryje się w nich jakaś nieprawidłowość

Dość oczywiste, że w chwili obecnej opowiadam się za pierwszą interpretacją. Wartościowanie nie poddaje się logice, rozumowi. Tylko niektórzy uzurpatorzy projektują swoje miałkie ego, z reguły w jakiegoś "Boga" - i nadają mu walor "absolutności", aby czuwał nad tym, żeby ich było na wierzchu. Jednak takie stanowisko zdaje się nie wytrzymywać racjonalnej krytyki. Wtedy przychodzi czas na ucieczkę, zanegowanie logiki i rozumu, zasłonięcie się welonem Tajemnicy i ukrytej Prawdy. Wydaje mi się śmieszne, że to najgorsi profani tak często uciekają w Tajemnicę. Chyba po to, aby ukryć swoją pustkę, stojącą za miałkością intelektualną. Tymczasem skarbnicą Prawdy i przeniknięciem Tajemnicy zdaje mi się mistycyzm. A on nie polega na tanim zanegowaniu logiki. Gdyby tak uznać, każdy psychol byłby mistykiem. Tymczasem mistycyzm daje, a raczej powinien dawać!, konkretne praktyki, służące osiągnięciu konkretnych rezultatów, przeżyciu konkretnych doświadczeń. I wśród mistyków, zdaje się być przerażająco wielu myślicieli niedualnych, czyli świadczących mniej więcej na rzecz tego, co opisałem powyżej. W chrześcijaństwie tych mistyków oczywiście trzeba szukać najczęściej wśród heretyków i ofiar stosu. Oczywistym musi się wydać, że w oczach biurokratów, gryzipiórków, prawników i innych tego typu żałosnych kreatur - taka postawa ma być uznana za społecznie niebezpieczną. Poza tym jednak zgaduję, że w pewnej mierze za niedualny należy uznać buddyzm. Po lekturze "Dao De Jing" uważam za takowy również filozoficzny taoizm. Wiem, że za takie uznaje się też niektóre systemy hinduskie. Oczywiście, wszystko to należy traktować ostrożnie - ludzie się różnią, a pułapka dualizmu bardzo silnie pociąga.

Na koniec, abyśmy mieli jasność, uzyskali małe satori, oświecenie. Nie uważam, za fajną sytuację holokaustu, głodu na Ukrainie czy rządów "Świętej" Inkwizycji. Nie uważam, że fajnie jest kaleczyć ludzi czy choćby ich krzywdzić. Uważam natomiast, że sytuacje przeciwne można docenić tylko przez pryzmat tej grozy. Jednak wszystko to uznaję za względne, zależne od sytuacji i perspektywy. Dlatego niedualizm widzę jako:

• ucieczkę przed absurdem i nieracjonalność, o ile nie chorobą umysłową, wartościowania
• akcent na świadomość konsekwencji własnych działań

Nie chodzi więc o kopanie staruszek. Chodzi o to, abym wiedział co się dzieje, jeśli nie tylko kopnę, ale np. odbiorę na wybory dowód osobisty ;). Bo, niestety, żadna z oświeconych religii monoteistycznych, tak pewnych siebie, nie tylko nie akcentuje świadomości konsekwencji działań swoich wyznawców. Wręcz przeciwnie! Z zasady się je tam fałszuje, żeby wszystko wyglądało cacy.

W tej notce w jakimś stopniu przyjmuję, że istnieje coś takiego jak stałe "ja". A przynajmniej może się chyba wydawać, że to zakładam (mnie się tak wydaje :P). Faktycznie, uważam to za bujdę, ale to temat na osobną notkę. Brak trwałego "ja", może stanowić kolejny argument na rzecz niedualności, wskazując na relatywną i tymczasową naturę naszych wartościowań, upodobań itp.