Wśród około 900 obrazów van Gogha jest grupka płócien przedstawiających buty. Specjaliści podejrzewają, że były one symbolem ciężkiego życia robotników albo samego malarza. Wskazuje na to choćby uboga kolorystyka tego obrazu. Była ona charakterystyczna dla wczesnych dzieł van Gogha (jak np. Zjadacze kartofli), na których odbiły się jego doświadczenia z okresu, gdy był duszpasterzem wśród żyjących w nędzy belgijskich górników. Dopiero później w palecie artysty zagościły żywsze barwy, które zapewniły mu sławę i pozycję jednego z najczęściej reprodukowanych malarzy wszech czasów.

Jeden ze znajomych van Gogha pozostawił nam informacje dotyczące pochodzenia pary uwiecznionej na tym obrazie. Artysta kupił ją na paryskim pchlim targu z zamiarem wykorzystania w martwej naturze. Uznał jednak, że buty nie są jeszcze odpowiednio sfatygowane i wybrał się w nich na długi spacer w deszczowy dzień. Dopiero po takim przygotowaniu były gotowe do pozowania. Moim zdaniem spisały się w tej roli doskonale.

1886 r., olej na płótnie, 37,5 na 45 cm, Muzeum van Gogha w Amsterdamie

Adriaen Brouwer to jeden z największych mistrzów scen rodzajowych. Specjalizował się w niewielkich kompozycjach ukazujących najczęściej chłopów w knajpie. Nie idealizował swoich bohaterów. Są brzydcy, brudni i tępi. Zazwyczaj piją, grają w karty albo się biją. Nie jest to jednak żadna stylizacja. Brouwer doskonale znał stałych klientów szynków, gdyż był jednym z nich.

Pod względem tematycznym daleko więc obrazom Brouwera do dzieł Rembrandta czy Rubensa, które ukazywały zazwyczaj bogatych mieszczan oraz sceny biblijne i mitologiczne. A jednak obaj ci giganci holenderskiego i flamandzkiego malarstwa uwielbiali malunki Brouwera. Rubens miał ich w swej prywatnej kolekcji aż 17, a Rembrandt 8. I być może kupiliby więcej, gdyby Brouwer nie odszedł zdecydowanie zbyt wcześnie. Miał tylko 32 lata, gdy zmarł w Antwerpii. Wrzucono go do masowego grobu dla ubogich, bo nie miał grosza przy duszy (zawsze mu go brakowało, choć zarabiał nieźle). Jednak parę dni poźniej koledzy malarze zorganizowali Brouwerowi godniejszy pochówek.

Obraz górny: Bójka, lata 30. XVII w., olej na desce, 26,5 na 34,5 cm, Gemäldegalerie w Dreźnie
Obraz dolny: Bójka chłopów, lata 30. XVII w., olej na desce, 33 na 49 cm, Alte Pinakothek w Monachium

Historycy sztuki w zasadzie jednogłośnie uważają Vermeera za arcymistrza kobiecych portretów. Innym malarzom zdarzało się czasami uchwycić pędzlem pełnię kobiecości. Vermeer osiągał to za każdym razem.

"Dziewczyna czytająca list..." to mój ulubiony Vermeer, choć wybrać z jego dorobku to jedno najwspanialsze płótno jest mi szalenie trudno. Lektura, która tak wciągnęła młodą niewiastę, jest najpewniej listem miłosnym. Najmocniejszy tego dowód kryje się pod warstwami farby. Prześwietlenie promieniami rentgena wykazało, że początkowo dziewczynie miał towarzyszyć kupidyn.

ok. 1657 r., olej na płótnie, 83 na 64,5 cm, Staatliche Kunstsammlungen - Gemäldegalerie Alte Meister w Dreźnie (powiększenie)

Frans Hals był mistrzem roześmianych portretów, a ów chłopiec to chyba najbardziej radosne dziecko europejskiego malarstwa. Zwróćcie uwagę na ekspresową technikę Holendra. Można mieć wrażenie, że to zaledwie szybko zrobiony szkic. Jednak taka niezwykła dla XVII wieku "preimpresjonistyczna" technika była charakterystyczna dla Halsa. Była też przekleństwem dla malarzy kopiujących jego obrazy, gdyż potrafili powtórzyć ujęcia, ale nie sposobu w jaki je namalowano.

ok. 1620-1625, olej na drewnie, 29,5 cm średnicy, Mauritshuis w Hadze

Z innych roześmianych Halsów polecam: Cygankę, Mulata i Lutniarza.

Dzisiaj kolejny odcinek z cyklu młodzieńcze arcydzieła wielkich mistrzów, w którym pokazałem już obrazy 21-letniego Rafaela i 19-letniego Velázqueza. "Przypowieść" Rembrandt namalował w wieku 21 lat. Miał już wówczas własną pracownię w rodzinnej Lejdzie i powoli stawał się znanym malarzem. W następnym roku zyskał pierwszego ucznia.

Na obrazie widzimy zamożnego starca z uwagą oglądającego monetę w świetle świecy. Dla jednych jest to zwykła scena rodzajowa ukazująca jakiegoś bankiera lub właściciela kantoru. Wielu uważa jednak, że dzieło nawiązuje do biblijnej przypowieści o bogaczu (stąd najczęściej spotykany tytuł). Może i mają rację. W tamtym czasie często malowano sceny biblijne tak, że wyglądały jak zwykłe obrazy rodzajowe. Szczególnie chętnie robili to zafascynowani Caravaggiem malarze szkoły utrechckiej. A przecież "Przypowieść" jest wyraźnie zainspirowana dziełami utrechckich arystów, którzy uwielbiali ciemne sceny z jednym źródłem światła, czego przykładem jest choćby prezentowana przeze mnie "Swatka" Gerrita van Honthorsta.

1627, olej na desce, 32 na 42 cm, Staatliche Museen w Berlinie

"Swatka" holenderskiego malarza Gerrita van Honthorsta. 1625 rok. Olej na płótnie, 71 cm na 104 cm, Centraal Museum w Utrechcie.

Honthorst pod wpływem wielkiego Caravaggia pokochał ostre kontrasty światłocieniowe, np. efekt blasku świecy ustawionej w ciemnym pomieszczeniu. Ja zaś pokochalem Honthorsta za tę miłość do świetlnych kontrastów i wyczucie, co powinno być najlepiej oświetlone ;).