Zaczęło się to wszystko, i już nie po raz pierwszy, od A.dan.ti, która w swoim blogu opisała wycieczkę do wsi o dziwnej nazwie Liskowate. Mnie ona natychmiast skojarzyła się z Bełzem i Ustrzykami Dolnymi.

Jest najczarniejszy okres stalinizmu w Polsce, akurat rok mojego urodzenia, 1951. Rosjanie zażądali od Polski wymiany terytoriów, postanowili zabrać nam Sokalszczyznę, a dać w zamian tereny bieszczadzkie. Na mocy „Umowy o zmianie granic z 15 lutego 1951” Polska straciła 5 miast: Bełz, Sokal (a raczej pół Sokala), Uhnów, Krystynopol i Waręż, w zamian otrzymując jedno miasto – Ustrzyki Dolne (i właśnie m.in. wieś Liskowate).

Pierwszą sprawą jest rzecz znamienna, że ziemie te nazywano Sokalszczyzną, ale głównym miastem był zawsze Bełz. W czasach I Rzeczypospolitej było to województwo, a wojewodami bełskimi były takie sławy jak: Mikołaj Sieniawski, Jan Firlej, Jan Zamoyski, Rafał Leszczyński, Jakub Sobieski, Dymitr Jerzy Wiśniowiecki, Adam Mikołaj Sieniawski czy Stanisław Mateusz Rzewuski (od razu mówię – to nie ten, przywódcą Targowicy był jego wnuk, daleko po jego śmierci). Ale z drugiej strony to miasteczko było na wskroś żydowskie, z olbrzymią ilością Ukraińców. Cadyk z Bełza to był ktoś!

Dzisiaj, w XXI wieku, możemy ocenić, że dostaliśmy cudo turystyczne i nie wiem, czy przez przypadek nie zrobiliśmy na tej wymianie dobrego interesu. We wszystkich tekstach Wiki (i w historycy.org) poświęconej temu tematowi jest podane, że oficjalnym powodem była chęć posiadania przez ZSRR całość linii kolejowej z Rawy Ruskiej do Krystynopola, nieoficjalnym zaś bogate pokłady węgla pod tymi miastami. Za moich szkolnych lat chodziła opowieść, że to były pokłady roponośne (teraz wiem, że to bzdura). Aleśmy się cieszyli, że Ruscy wypompowali w mgnieniu oka tę ropę, a my dostaliśmy tak piękne tereny.

I oto moja chwila nr 2, chciałbym być przy rozmowie strony radzieckiej ze stroną polską, w której nasi sąsiedzi zza Bugu przekonują naszych do zamiany. Czy to było tylko wydanie polecenia? Wbrew pozorom nie zawsze odbywało się to w taki sposób, państwa satelickie namiętnie „dyskutowały” (chociaż przyznaję – z wyjątkiem lat 1949 – 1953).

Ciekaw jestem Waszego zdania, czy na tej wymianie straciliśmy, czy zyskaliśmy?

Takie chwile zostają nam długo w pamięci. Szczególnie gdy ten wolny czas wykorzystamy w jakiś nietypowy czy wartościowy sposób :P W takich "punktach kontrolnych" jakimi są różne święta czy dłuższe dni wolne, zwykle wracam do tego, jak przeżyłem ten czas rok temu. Dwa lata temu. Trzy lata temu. Śmiesznie tak czasami spojrzeć jak bardzo się zmieniłem i jak przez te lata rzeczy potoczyły się w zupełnie innym kierunku niż zakładałem.. Czasami nawet łezka się zakręci jak wróca wspomnienia z pijackich imprez, głupich decyzji i nietypowych zbiegów okolicznośći :D Jak popularne stwierdzenie "carpe diem", nie warto odbierać sobie przyjemnośći smakowania życia, bo

"lepiej jest żałować błędnej decyzji, niż braku decyzji".

później jest przynajmniej o czym wspominać. A uwierzcie mi, smutki ze starych lat nabiorą wesołego koloru, a radości dadzą Wam powód do dumy!

Heisenberg i Bohr

Wielką frajdę zrobiła mi wczoraj Telewizja Polska, nadając w Programie I sztukę Michela Frayna „Kopenhaga”. Tyle czytałem na ten temat. Ale dla niezorientowanych kilka słów wyjaśnienia. Heisenberg był studentem Bohra w Getyndze, następnie blisko współpracowali przez wiele, wiele lat. Bohr traktował Heisenberga jak syna, toczył z nim długie dysputy. Wszystko zmieniło się w momencie wybuchu wojny. Bohr jako duński Żyd został internowany we własnym domu w Kopenhadze, a tymczasem Heisenberg został dyrektorem Kaiser – Wilhelm – Instytut für Physik w Berlinie. Ku zdziwieniu wszystkich ni stąd ni zowąd Heisenberg we wrześniu 1941 roku przyjeżdża do Kopenhagi spotkać się z Bohrem. Po wymianie uprzejmości obydwaj fizycy udają się na spacer po parku „na godzinę”, nie mija jednak kilkanaście minut, a Bohr wraca wzburzony do domu, a Heisenberg natychmiast wyjeżdża. Co się stało podczas tego spaceru? Co takiego Heisenberg powiedział Bohrowi? Tego się nigdy nie dowiemy.

Chciałbym od dzisiaj stworzyć nową kategorię. Chciałem ją nazwać pierwotnie „Momenty”, ta nazwa najbardziej oddaje moją myśl, ale niestety cywilizacja zniszczyła to słowo kojarząc je jedynie z seksem. Identycznie zostało zniszczone słowo „przyjaciółka”. Tak że muszę tę kategorię nazwać „Chwile”, będę w nich pisał o miejscach, w których chciałbym się znaleźć w historii – w konkretnym momencie.

Co takiego powiedział Heisenberg Bohrowi? To jest właśnie ta „chwila”, w której chciałbym znaleźć się obok nich w parku, niewidzialny, fantastycznie znający niemiecki. Właściwie rozwiązania są trzy, wszystkie prawdopodobne:

1. Heisenberg w młodości był strasznym pyszałkiem, mógł przyjechać do Bohra pochwalić się swoimi sukcesami,

2. Heisenberg przy obliczeniach niezbędnych do przeprowadzenia reakcji jądrowych popełnił błąd i nie umiał go rozwiązać. Wizyta była więc małym szpiegostwem gospodarczym,

3. Heisenberg był w ogóle przeciwny produkcji bomby atomowej i usiłował „podpisać” z Bohrem umowę, że fizycy dla obydwu stron nie będą przy tym pracować.

Obydwaj żyli dość długo po wojnie, ale ich relacje ze spotkania są całkowicie rozbieżne. Jak dotąd wszystko wskazywało na to, że to Heisenberg mówi prawdę, że on świadomie robił błędy i opóźniał prace, aby Niemcy nie mogli użyć bomby atomowej. Ostatnio ukazały się jednak niewysłane listy Bohra, w których prosi on Heisenberga, aby ten przestał kłamać. Kogo ciekawi ta tematyka – tu jest link. „Wielka Encyklopedia Powszechna”, dla mnie o wielkim autorytecie, pisze w haśle „Heisenberg”: „kierując pracami nad skonstruowaniem bomby jądrowej, celowo je opóźniał”. Nie przypuszczam, aby WEP w 1963 roku była proniemiecka.

Ja mam własną teorię na ten temat i wychodzę z zasady, że główną rolę w takich spotkaniach gra psychologia. Wysoki poziom adrenaliny powoduje, że adwersarze słyszą to, co chcieliby usłyszeć, a nie to, co naprawdę mówi interlokutor. Moim zdaniem Heisenberg przyjechał podpisać „umowę” z Bohrem, że fizycy jak korporacja, uniemożliwią obydwu stronom zbudowanie bomby atomowej. Tylko pewnie zaczął tak nieszczęśliwie, mówił pewnie o skutkach bomby, że Bohr to opatrznie zrozumiał i niesłuchając go więcej popędził do domu. Był tak przerażony wizją hitlerowskiej atomówki, że zaraz potem przedostał się do Szwecji, a stamtąd – via Londyn - do Stanów Zjednoczonych. Ale sam miał w dalszym ciągu wątpliwości i w Projekcie Manhattan brał skromny udział.

Jak ja bym chciał być świadkiem tej rozmowy!

Anegdota

W swojej książce "Teoria wszystkiego" Jeremi Bernstein opisuje, jak Pauli* tuż przed śmiercią puścił w obieg własnoręcznie narysowaną karykaturę, na której widniało czyste płótno i podpis, będący wypowiedzią Heisenberga: "Potrafię malować jak Tycjan, brakuje mi jeszcze tylko kilku szczegółów".

* Wolfgang Pauli, szwajcarski teoretyk fizyki (1900 - 1958), nagroda Nobla w 1945 roku. Inna wersja tej samej anegdoty - tu.

Mógłbym poczuć chłód morza
Dotknięty ramieniem wiatru
Obudzić się w locie
Nie patrząc w dół

Spojrzałbym w oczy światu
Na chwilę krótką jedynie
On zrozumiałby me myśli
Które znikają wraz ze mną

Uderzeniem delikatnym
W ramiona oceanu się oddając
Otwieram dopiero oczy
Budzę się do życia, dobranoc …

nine inch nails "hurt"

właśnie odgrzebałem dzisiaj na tubie powyższy filmik. wspomnienie całkiem świeże jeszcze wciąż przyprawia o dreszcze i podnieca. aż się łezka się w oku kręci:) nagranie średniej jakości (telefonem nokia n80 xap'a), ale jakże wielkiej jakości przeżycia przywodzi. dla takich chwil się żyje. dobrze, że jest technologia, która pozwala takie momenty utrwalać, przeżywać na nowo (i się nimi dzielić).

a tu jeszcze parę innych fragmentów z youtube'a:

nine inch nails "head like hole"

nine inch nails "march of the pigs"

nine inch nails "something i can never have"

ladytron "seventeen"