Wykop!

"Polskie kino na sześć minut zadrżało w posadach."

Ten artykuł stanowi w pewnym sensie kontynuację ostatniego wpisu o Katedrze. Podobnie jak tam na początek "konkurencyjne" teksty. Przecież nie jest tajemnicą, że temat już nieświeży i wielu było takich śmiałków, co go poruszyli wcześniej. Ktoś twierdził, że sam mógłby zrobić taką Sztukę spadania gdyby tylko miał lepszy "sprzęd". Podobnych komentarzy można znaleźć więcej, ale odradzam ich lekturę. Za to polecam pewien dobry tekst o Sztuce Spadania przedstawiający bogatą interpretację w formie listu. Dzięki temu linkowi czuję się zwolniony ze znacznej części pracy. A na temat krytyki sam Bagiński pisze:

Dość mocno przeżyłem krytykę przy "Katedrze" (film był bardziej osobisty), ale bardzo zgrubiała mi skóra, i już mało przejmuję się co piszą ludzie. Jasne, że czasem mnie coś nieźle wkurzy, zwłaszcza jak się jedzie po mnie osobiście, czy po ludziach z którymi pracuję, ale generalnie szybko się uspokajam i olewam krytykę. W tych rzadkich przypadkach kiedy akurat dany krytyk ma rację przypominam sobie uniwersalną prawdę - "że nie popełnia błędów tylko ten który nic nie robi" i to razem zapewnia mi w miarę spokojny sen.

Fallen Art to tytuł angielski, używany na festiwalach. Dosłownie znaczy tyle, co "Upadła sztuka" i można spokojnie powiedzieć, że takie tłumaczenie niesie ze sobą więcej treści niż wersja oryginalna. A skąd się wziął?

Mieliśmy już gotowy scenariusz, storyboardy, powstały nawet pierwsze modele postaci. Nie mieliśmy tylko satysfakcjonującego tytułu. Dodam, że roboczo projekt nazywał się "Film" lub "Animacja". Zrozpaczony napisałem do Jacka [Dukaja] z prośbą żeby podpowiedział mi jakiś tytuł. On jeszcze tego samego dnia przesłał mi dwa akapity propozycji. Wybrałem "Sztukę spadania".

Pomysł

Oj, nie pamiętam genezy tej historyjki. Był to jeden z tych pomysłów, które odłożyłem „na później”, kiedy pracowałem nad Katedrą. Chciałem się zmierzyć ze stylistyką nieco lżejszą.

Storyboard ze Sztuki Spadania - autor Tomek Bagiński.

Zdolny grafik z forum

Na forum internetowym znalazłem jednego z najważniejszych ludzi w tym projekcie - Rafała Wojtunika. Jest on projektantem postaci. Znalazłem go przez przypadek. Spodobały mi się jego obrazki. Okazuje się, że tych zdolnych grafików wcale nie jest w Polsce tak wielu. Kiedy ktoś pokazuje coś ładnego, to dość łatwo to wyłowić.

Concepty Rafała Wojtunika (biglebowsky).

Oddanie części projektu innym było bardzo bolesnym doświadczeniem, i początkowo byłem przekonany, że "sam bym zrobił lepiej". W ekipie praca postępuje szybciej, a ponieważ każdy coś od siebie dorzuca wynik jest bardziej zaskakujący i często o wiele lepszy. Film to dzieło zespołowe, ma wielu autorów, tak było, jest i będzie. "Katedra" była dla mnie bardzo wartościowym projektem i nie zamieniłbym tego czasu na inny, ale nie chciałem robić kolejnych projektów za każdym razem przez trzy lata.

No i poza tym, dobra ekipa to świetni ludzie i przyjemniej się pracuje w grupie niż będąc miesiącami skazanym tylko na siebie. Przynajmniej ja tak wolę.

Cygańska muzyka

Początkowo w filmie miała się pojawić kompozycja Bee Gees "Stayin' Alive". Zaczęliśmy szukać praw do tego kawałka, ale okazało się, że ich zdobycie graniczy niemalże z cudem. Nie chodziło wyłącznie o względy finansowe, ale przede wszystkim o skomplikowaną strukturę własności tych praw. Natrafiliśmy na całe drzewa ludzi i korporacji, które są w to zaangażowane. Żeby dojść do właściwej osoby trzeba było całymi dniami przebijać się przez kolejne szczeble. Po kilku nieudanych próbach postanowiliśmy się poddać. Pewnego dnia mój brat Wojtek, który był zaangażowany w produkcję "Sztuki spadania" wyszperał gdzieś płytę cygańskiego zespołu Fanfare Ciocarlia. Za pośrednictwem niemieckiego agenta tej formacji bardzo szybko podpisaliśmy stosowne umowy i tak ten utwór znalazł się w "Sztuce spadania".

Bee Gees - Stayin' Alive

Fanfare Ciocarlia

Produkcja w warunkach partyzanckich

Nie bardzo mogłem wejść w skórę bezwzględnego dyktatora. "Sztuka spadania" powstawała w partyzanckich warunkach. Praktycznie bez budżetu. W takiej sytuacji nie można być wrednym dowódcą, który wyżywa się na ludziach, pracujących głównie z dobrej woli i na zasadach partnerskich. Dowodzenie w takich warunkach nie było łatwe. Wymagało sporej dozy dyplomacji. Kiedy widziałem, że któryś ze współpracowników zmierza w kierunku, który mi nie odpowiadał bardzo długo zbierałem się żeby mu to zakomunikować. Musiałem zrobić to na tyle delikatnie żeby ta osoba naniosła wymagane przeze mnie poprawki a poza tym chciała nadal pracować przy tym projekcie.

Modele postaci przygotowywali Radek Nowakowski i Szymon Kaszuba.

Za animację odpowiedzialni byli Grzegorz Jonkajtys i Marcin Waśko. Te nazwiska jeszcze pojawią sie na tym blogu kiedy napiszę o ich autorskich projektach.

Po Sztuce

Największą porażką filmu (jeśli można tak powiedzieć) jest brak Oscara a nawet nominacji. Mówi się, że gdyby został zgłoszony rok później miałby znacznie większe szanse. Największy sukces to uznanie za najlepszy krótkometrażowy film animowany przez Brytyjską Akademię Filmową (BAFTA).

Co do "Sztuki Spadania" - ciężko mi sobie wyobrazić ten film z aktorami. Ten sam pomysł, z aktorami byłby po prostu niesmaczny. Stylizacja pozwala spojrzeć na historię z dystansu i tu animacja jest moim zdaniem całkowicie usprawiedliwiona. Ten film z aktorami byłby zbyt dosłowny, zbyt brutalny - niedobry po prostu.

Uznanie w profesjonalnych kręgach przyniosło FA [Fallen Art], a jak o tym zapominam to patrzę na Baftę, którą jako jedyną nagrodę postawiłem sobie narcystycznie na półeczce. Tak naprawdę dopiero od FA datuję przyśpieszenie rozwoju.

Przez kolejne 2 lata Tomek Bagiński pracował nad cinematikiem do Wiedźmina, przez ten czas jego projekty artystyczne zostały zawieszone. Gra jest już gotowa i lada dzień ujrzy światło dzienne.

Nad intrem i outrem "Wiedźmina" pracowaliśmy bardzo długo, stąd też trudno mi obiektywnie napisać jak mi się pracowało. To był trudny, wymagający projekt, który wycisnął i ze mnie i z ekipy przy nim pracującej ostatnie poty. Z wielu rzeczy nie byliśmy zadowoleni. Ale z drugiej strony - z wielu rzeczy zadowolony jestem bardzo, finalny materiał broni się pięknie, a cały projekt był niesamowitym, bardzo przydatnym doświadczeniem. Gra prezentuje się świetnie.

The Witcher - trailer

Nigdy nie żałowałem decyzji o pozostaniu w kraju. Wolę budować coś tutaj. Można żałować tylko decyzji nie podjętych. Z perspektywy czasu jestem z siebie bardzo zadowolony, że wytrzymałem i nie pojechałem. Okres, w którym jest Polska w tej chwili, ogólna sytuacja, sprawiają, że jest tu o wiele ciekawiej, i perspektywy są moim zdaniem znakomite. Dla ludzi, którzy nie boją się trochę ryzykować, i potrafią zainwestować trochę w siebie jest to czas wymarzony. Ilość trudnych, wymagających, twórczych projektów zwiększa się z każdym rokiem i będzie się zwiększać. Nie sądzę, żeby ambitni ludzie tutaj w najbliższych latach nie mogli się rozwijać.

Planuję kilka projektów pełnometrażowych. W tym świecie wypala jeden projekt na 10. Bardzo zaawansowana scenariuszowo animowana "Babcia", aktorski "Xawras Wyżryn", dwa projekty amerykańskie i jeszcze parę - ale czy któryś z tych projektów stanie się filmem - to się okaże. W Japonii animowane filmy dla dorosłych potrafią zarobić 200 mln dolarów. Nie miałbym nic przeciwko gdybyśmy przynajmniej w dziedzinie animacji stali się wreszcie drugą Japonią.

Wszystkie cytaty pochodzą z publicznych wypowiedzi Tomka, wywiadów, for internetowych etc. Poniżej parę, które nijak nie pasowały do tematu, ale wydają się ciekawe:

To najważniejsze i to jest rada podstawowa. Chodźcie twardo po ziemi. Mierzcie siły na zamiary. Nie liczy się co będziecie robić - liczy się co zdołacie zrobić. Najlepszy nie skończony projekt jest słabszy od najgorszego skończonego. Więc zaplanujcie pracę tak - żeby dało się to ukończyć.

Gdyby zabrakło prądu? Zacząłbym go produkować.

Jacek Dukaj. Jest nie tylko bardzo dobrym pisarzem , ale i bardzo mądrym człowiekiem. To gigant. Pisze książki nieekranizowalne, albo trudne do zekranizowania, ale nie poradzę - mimo upływu lat dalej ta proza trzyma mnie mocno i wcześniej czy później zrobie kolejny film na Dukaju oparty. Pomysłów jest kilka. "Ruch Generała" - o którym wiadomo od lat -( czeka aż bedę lepszym reżyserem ). Serial na bazie "Czarnych Oceanów" ( to za duże na pojedyńczy film ) czy film oparty o "Xawrasa". "Xawras" z tych wszystkich projektów jest najbardziej realny - bo koszty tej produkcji będą stosunkowo najniższe - stąd też pracujemy nad pre-produkcją tego filmu.

Uważam, że programy do grafiki 3D to mocne narzędzia, ale tylko narzędzia. Nie zastąpią ani wrażliwości, ani edukacji, ani ciężkiej pracy. To przecież nie pędzel odpowiada za dzieła malarza, a komputer to tylko taki lepszy pędzel w gruncie rzeczy.

Nie mam pojęcia kiedy pełny metraż, ale przyszły rok może być pod tym względem, odpukać, przełomowy.

Jak godzić wolność artystyczną ze zbieraniem funduszy na film? Jaką wolność? To zawsze jest pewna gra kompromisów. Trzeba umieć w tą grę grać. Wchodząc w ten świat warto rozstać się z idealizmem - po prostu przyjąć, że pewne rzeczy są nie do pogodzenia, że chcąc coś osiągnąć trzeba oddać pole w czymś innym. Zrozumieć kompromis.

Faktycznie staram się nawiązać kontakt albo przynajmniej zapamiętywać na przyszłość osoby, których prace robią na mnie wrażenie i pokazując dobre prace w internecie łatwo złapać moją uwagę. Parę osób trafiło właśnie w ten sposób do zespołu a z całkiem pokaźną grupą współpracujemy dzięki temu freelancersko przy najróżniejszych robótkach.Ale, żeby było jasne - nie sądze, żebym był w tym specjalnie oryginalny - taki sposób nawiązywania kontaktu z artystami zdarza się już właściwie na całym świecie.

No i jeszcze sprawa polskich mistrzów animacji. To już temat rzeka. Mistrzowie pochowali się piwnicach, zapomnieli o swoich uczniach. Nie mam żalu , jestem realistą - za tym również stały często trudne sytuacje ekonomiczne, przejście do gospodarki rynkowej rozjechało przemysł animowany w Polsce na placek. Zostały gruzy. Ale kiedy tacy ludzie jak ja próbowali się przebijać to nie miał ich kto prowadzić, byli na pustyni i uczyłem się nie na Kuci czy Dumale, ale na Terminatorze i Akirze. I tyle. Ani nie uważam tego za złe, ani za dobre - tak po prostu było. Podaj mi jedno nazwisko rzeczywiście "ucznia starych mistrzów" w ciągu ostatnich 20 lat . Mi przychodzi do głowy tylko Piotrek Karwas i Wojtek Wawszczyk - którzy swoje sukcesy (proszę mnie poprawić, jeśli się mylę) zawdzięczali również głównie sobie a nie temu, że ktoś ich prowadził.
No , ale teraźniejszość jest już nieco bardziej słoneczna. Ostatnie lata to i dla ASP i dla Filmówki to chyba lepszy okres i sam widzę, że i podejście profesorów się zmienia i studenci jakby lepsi - więc pewnie określenie "polska szkoła animacji" znowu zacznie funkcjonować.

Teledysk to bardzo fajna forma pracy, ale niestety w naszych realiach są to projekty skrajnie deficytowe. Trzeba więc włożyć sporo pracy, przy dużych ograniczeniach budżetowych, wiedząc, że materiał co by się z nim nie zrobiło i tak będzie wyglądał trochę "tanio". Trudno o entuzjazm dla takich projektów w takiej sytuacji.
Dobra, ale ja tu się zasłaniam budżetami, a tak naprawdę nie chcę wyjawić głównego powodu jakim jest mizerny wybór muzyki - sam kojarzę zaledwie kilka nazwisk na polskiej scenie, do których muzyki chciałbym pracować i nie powodowałoby to u mnie bólu zębów. A zagraniczne gwiazdy na razie się jeszcze do nas nie zgłaszały.

"Pułapka wygody" Sytuacja jest taka, że utalentowany młody człowiek, który zaledwie rok czy dwa wcześniej zaczął się bawić w grafikę już może zarabiać pieniądze. Czasem wcale przyzwoite. Takie coś kusi. Robienie filmów, inwestowanie w siebie w ten sposób również przynosi owoce, ale bynajmniej nie tak szybko, a żyjemy w czasach w których jak coś nie dzieje się szybko to tego nie ma.